Sitamademba's Weblog

मैले अर्को ब्लग ।

Mademba's Blog — Sun, 24 Jun 2012 04:40:35 +0000

मैले अर्को ब्लग चलाउन शुरु गरेको छु । अव देखि यो ब्लगमा http://sitamademba.blogspot.com/ मेरो लेखहरु अनुभवहरु प्रकाशन गर्ने छु । मेरो अनुभपहरु पढेर सहयोग गर्नु भएकोमा धेरै धेरै धन्यवात ।

बाटो हेर्दा हेर्दा आखामा हावा पसिसक्यो ।

Mademba's Blog — Tue, 05 Jun 2012 12:48:57 +0000

बिहान चाडै निन्द्राले छोड्यो । मन मेरो फुरुङग थियो । तुम्मा (आमाको दिदी ) र दिदी वहिनी अनी दाजु भाइसग भेट हुने भो भनेर मनभित्र एक किसिमको आनन्द महसुस भइरहेको थियो । कोठामा बस्ने साथी रुमी लस्करलाइ पनि म एकदमै खुशी भएको बताए । त्यतिकैमा मेरो मोबाइलको घन्टी बज्यो । नभन्दै अमृत दाइको फोन थियो । उहाले म लिन आउदिन सन्तोस लिन आउछ है भन्नु भो । मैलै म सन्तोसलाइ चिन्दिन भने । दाइसग बोल्दा बोल्दै सन्तोस भाइले दिदी म चिन्छु नी भनेर चिच्यायो । मैले त्यो आवाज मोवाइल मार्फत सुने । हुन्छ भने मैले पनि । दाजु र भाइहरुले मलाइ केही असाममा वस्नु पर्छ है भनेकाले मैले नेपाल फर्कने रेलको टिकट रद्ध गर्न लगाए । म सगै जाने अन्य सदस्यहरुले ल है बधाइ छ । आफन्तसग भेटघाट भयो । राम्ररी पछी फर्कनु भन्दै बधाइ दिए ।
फर्कने समय बाकी रहेकाले चिया नास्ता खाएर हामी समुह नै डिगबोइमा घुम्न जाने भयौ । डिगबोइमा प्रेट्रोलीम पर्दार्थको ठुलो रिफाइनरी रहेछ । त्यहा

पटकैया पहाड पछाडी । साथमा आहुम जातिसगको फोटो । आहुमहरुले असाममा पहिला शाशन गरेको थिए । आहुमबाट नै असामको नाम रहन गएको वताइन्छ ।

कयौ असामीस नेपालीहरु काम गर्दा रहेछन । सवैभन्दा पहिला हामी इन्डियन ओइल कर्पोरेसनमामा काम गरिरहेका पुर्ण सुनारकको घरमा गयौ । त्यहा हामीलाइ एकदम राम्ररी स्वागत गरियो । सुनारको घरमा बसेको बेलामा मलाइ सन्तोसले फोन गर्यौ । म डिगबोइमा छु भने । सन्तोस पनि डिगबोइमा गाडीबाट उत्रियो । तर मलाइ चोक कहापर्छ थाहा भएन । रण काफ्ले जीले ढिलो भइसक्यो अव छोडदिनुहोस भने । एकदम मेरो चित्त दुख्यो । अनी आफै सोध्दै जान्छु नी भाइलाइन लिन म भनेर हिड्न लाग्दा पुर्ण बहादुर क्षेत्रीले मलाइ सहयोग गरे । गाडिमा लिएर भाइलाइ लिन गयौ । क्षेत्रीले शर्मा स्वीटको छेउमा उभिराख्नु भने भाइलाइ । भाइ पनि त्यही उभिरहेको थियो । पन्ध्र बर्ष पछि भाइसग भेट भएको त्यो क्षण एकदम रमाइलो लाग्यो । म यति खुशी भएकी त्यो खुशीको क्षणलाइ शब्दमा व्यात्त गर्न सक्दिन ।

डिगबोइमा सन्तोस भाइसगको पहिलो भेट ।

असाममा विदाको दिन परेकाले डिगवोइमा रहेको तेल रिफाइनरीमा हामी पुरै घुम्न पाएनौ । तर सुनारले डिगवोइमा रहेको डिगबोइ शताब्दी सङग्राहलयमा घुमाउन लगे । डिगबोइमा पहिलो पटक सन १८६६ मा गुडइनफ नाम गरेका ब्रिटीस नागरिकले ड्रिलिङ गरेर तेल पत्ता लगाएका थिए । त्यसपछि त्यहा तेलको ठुलो रिफाइनरी नै सन्चालन गरिदै आएको छ । सङग्राहलयमा ब्रिटिसको पालामा चलाइएका पुराना सामाग्रीहरु राखिएको रहेछ । सुनारले भने ब्रीटिसहरुले डिग बोइ अर्थात खन्ने केटा भन्दा भन्दै नामपनि डिगबोइ नै रहेको वताए । वाटोमा हरिभत्त कट्वालकी छोरीसग भेटघाट भो ।
फर्कने दिन भएकाले हामी हतार हतार हामी बसेको गाउ मारघरिटामा फर्कीयौ । नेपालवाट जाने १० जनाको टोली भास्कर शर्माको घरमा वसेका थियौ । सवैजना फर्कन तयारीका साथ झोला तुम्ली कस्न तिर लाग्यौ । भास्कर शर्मा भन्दै थिए । तपाइहरुको लागि आज खसी काटेको छु । हुन त उनीहरुले सत्कार गरेका हुन । तर यसरी प्रत्यक्ष हामीलाइ भन्दा भने अलि नरमाइलो लाग्यो मलाइ। खयर जे होस आज एकदम असामीस परम्परागत खाना तयार थियो । हरियो बास भित्र पकाइएको खाना एकदम मीठो थियो । नागा जातिहरुको परम्परागत खाना रहेछ त्यो । भाइ भने छिटो घर फर्कन हतारिदै थिए । तर विदा नगरी जान नमिल्ने भएकाले म उसलाइ हतार नगर्न अनुरोध गरे । सुद्ध नेपाली बोल्न जान्दैनन रहेछ मेरो भाइ । त्यसैले कहिले काही मैले उस्ले भनेको वुझ्दिन थिए । मैले बोलेको कुरा उस्ले बुझ्दैन थियो ।
हामी फर्कने तयारीमा थियौ । कवि कृष्ण भुषण बल मधु पोख्रेल विष्णु प्रभातले बिदाइको कविता वाचन गरे । रेलयात्राका क्रममा रक्सी खान नपाइने भएकाले रक्सीको चुस्की पनि लिइरहेका थिए । कतिपयले त मिनरल वाटरको वोतलमा जिन भरेर झोलामा राखे । यसो हेर्दा पानी जस्तै देखिन्थ्यो । रेलमा रहेको टीटीहरुलाइ झुक्याउन उनीहरुले मिनिरल वाटरको वोतलमा रक्सी खन्याएका हुन ।
एकजना असामीस कलाकारले बिदाइमा पुरानो नेपाली चलचित्रको गित गाएर सुनाए । साथमा विदाइको त्यो क्षणमा विहु गित गाउदै छमछमी नाचियो । असामीसहरुको नया बर्षलाइ बिहु भनिदो रहेछ । बिहुमा गाउने गितलाइ बिहु गित भनिन्छ । असाममा वस्ने असामीस नेपालीहरुलाइ हामीले मायाको चिनो स्वरुप नेपाली भादगाउले टोपी लगाइ दियौ। अनी नेपालवाट गएका हामीहरुलाइ असामीस गम्सा ओडाइयो । एक आपसमा आआफ्नै पहिचानका सामाग्री आदान प्रदान गरियो । अनि विहु गितमा छमछमी नाचेर रमाइलो गदै विदाइको हात हल्दायौ हामीले । यतिन्जेल सम्ममा साझको ४ बजेको थियो । यता घरमा भने तुम्माले मेरो बाटो हेर्दा हेर्दा आखामा हावा पसिसक्यो भन्दै फोनमा भनिरहनुभएको थियो ।
हामी बाटो लाग्यौ । सन्तोस पनि मलाइ भेटन पाएकोमा एकदम खुशी थियो । उसले दिदि मलाइ चिलाउन मन गदैछ (खुशीले म चिच्याउन मन लाग्दैछ ) टुटेफुटेको नेपाली भाषामा भाइले भने । घर पुगुन्जेलमा उसले कयौ पटक यहि शब्द दोर्याएर मलाइ भनेको थियो । १६ बर्ष अगाडी नेपाल आउदाको कुरा गर्दा गदै कति चाडो तिनसुकियाको रेल स्टेशनमा पुगियो पत्तै पाइन मैले । सवै साथीहरुलाइ रेलमा बिदा गरेर भाइ र मलाइ विष्णु शर्मा र पुर्ण वहादुर क्षेत्रीले गाडिमा घर सम्म नै पुर्याउनुभयो ।

असाम साहित्यसभाको कार्यक्रममा दायावाट क्रमश विष्णु प्रभात, रुमी लस्कर बोरा, म , राजकुमार दिक्पाल, शशि लुमुम्बू र विष्णु शर्मा ।

बिजुली थिएन । घरमा झिप झिपे बत्ती बलिरहेको थियो । हामी घर अगाडि पुग्नसाथ तुम्मा बाहिर निस्कनु भो । तुम्मालाइ ढोग गरे । तुम्मा खुशीले कामीरहनु भएको थियो । कामीरहनुभएको कुरा बोलीवाट नै स्पष्ट हुन्थ्यो । सवैसग भेट भो । मेरो त खुशीले आखामा आसु आए । तर पनि आखाको डिलवाट आसुलाइ झर्न दिइन । जवरजस्ती रोके । तुम्मा भन्दै हुनुहुन्थ्यो । सीता त आको सुनेर त मेरो भोक तिर्खा र निद्रा नै हरायो । सब जना बाटो हेरेर बसेको कुरा उनीहरुले भनेको कुराबाट मलाइ थाहा भयो ।
नेपालमा रहेका आफन्तको खबर सवैलाइ सुनाए । तुम्बाको पनि निधन भइसकेको रहेछ । अनी वहिनी सरस्वतीको विवाह भएसकेको रहेछ । सबैजना खुशीसाथ गफगाफ गर्यौ तर समस्या एउटै थियो । बहिनी भाइहरुले बोलेको कुरा मैले राम्ररी नबुझ्ने अनी मैले बोलेको कुरा भाइ बहिनीहरुले नबुझ्ने भयो । उनीहरु लेवर भाषा र असामीस भाषा मिसाएर नेपाली बोल्दारहेछन । कतिपय कुरा अन्दाजले बुझ्थे । कतिपय कुरा नबुझेकाले तुम्माको अनुहारमा हेरेर के भनेको तुम्मा भन्दै सोध्थे । त्यसमा पुलको काम तुम्माले गर्नुभयो । मेरो आगमनले तुम्माले पनि आनन्दको सास फेर्नुभो । सीता त त मेरो लागि भगबान भइस भन्दै मेरो दुइहातमा समाउदै आखाभरी आसु पार्नुभो तुम्माले ।
क्रमश …….

भेटने मिठो आसा लिएर निदाए ।

Mademba's Blog — Wed, 30 May 2012 08:28:57 +0000

असामको एक कार्यक्रमा सहभागिता जनाउनका लागि निम्तो आयो । कलकत्तामा रहेका साहित्यकार सुरेन्द्र प्रदेशीले फोनबाट निम्तो गरे । निम्तोसगै मैले मेरो तुम्मालाइ झट्ट सम्झे । जाने दिन नजिक आउदै थियो । मेरी आमालाइ असाम जान लागेको खवर सुनाए । त्यो खबरसगै आमाले तुम्मालाइ पनि खोज है भन्नुभयो । मवली बाजे रोजगारको शिलशिलामा असाम जानुभएको थियो । मलाइ त याद पनि छैन । बोजुले बाजेको कुरा बारम्बार सुनाउनु हुन्थ्यो । अनी त्यसबाट बल्ल मैले थाहा पाएकी थिए । असाम आवत जावत हुदा हुदै तुम्माको बिबाह असाममा भएको रहेछ । बाजेको मृत्युसगै हाम्रो परिवार वीचको भेटघाट निक्कै पातलिदै गयो । अझ मावली बोजुको मृत्यु पछि त हाम्रो भेट हुनै छाड्यो ।

असामको कोइला खानी ।

आमा पनि एकपटक बोजुसग असाममा पुग्नु भएको रहेछ । दुइ दशक अगाडी । आमालाइ तुम्मा घरको ठेगाना स्पष्टसग थाह छैन । आमाले तीनसुकिया जिल्लाको वहादुर चाराली खेती पत्थर महाकालि ग्रान्ड लगायतका नाम सुनाउदै तुम्मालाइ जसरी पनि खोज है भनी पटक पटक फोनमा भन्नुभयो । सोधखोज गर्दा भेटिए ठिकै छ नभेटी पनि सन्तोस मानौला भनी मनमनैमा सोचे । तुम्मासग भेटघाट नभएको । खवर आदान प्रदान नभएको एकदशक भएको थियो । हुन त एक दशक कति पनि होइन । तर दिदी वहिनीको माया त हो नाम लिने बोली नै रोकिन्छ आमा र कान्छी क्षामाको । अरु बेला खेतीपातीमा सवजना व्यस्त भएकाले त्यति याद आउदैन । तर जव दशै तिहार जस्ता चाड आउछ त्यति बेला आमा र कान्छि छ्यामा भेला भएर दिदीको कुरा गदै आखाभरी आसु पारिहाल्छन। मामा पनि पल्टनमा हुनुहुन्थ्यो । अहिले त उहा पनि अमेरिका तिर । जसरी भएपनि तुम्माको फोन नं पत्तालगाउने जिम्मा आमाले मलाइ लाउनुभएको थियो । तर त्यत्रो प्रदेशमा कसरी खोज्ने मलाइ भने चिन्ताले सताउन थाल्यो ।
असाम साहित्यसभाको कार्यक्रमको सहभागि हुन हामी दश जनाको टोली असाम प्रस्थान गरयौ । बाटोभरी तुम्मालाइ कसरी खोज्ने चिन्ताले सताइ रहयो । असामबाट काकडिभिट्टा सम्म हामीलाइ लिन आएका साहित्यकार रण काफ्लेलाइ पनि सोधे । उनले पत्ता लाग्छ भन्ने आश्वासन दिए । केही भए पनि मन शान्त भयो । न्यु जलपाइगुडि देखि गुहाटी सम्मको रेल यात्रा एकदम कष्टपुर्ण रह्यो । रातभरी निदाउन सकिएन । गित सुनेर रात कटाए । अनिदो शरिर विहान रिम रिम हुदा गुहाटी पुगियो । गुहाटीमा नेपाली मन्दिर रहेछ । नेपालवाट असाम पुग्ने जो कोही नेपालीहरु त्यहा वस्ने गर्दारहेछन । नुहाइ दुहार्इ गरेर सव जना कामाखे अर्थात कामक्ष मन्दिर दर्शन जाने कुरा भयो । कामाखे असामको एकदम प्रशिद्ध मन्दिर मानिदो रहेछ । व्रम्हपुत्र नदिको किनार हुदै हामी कामाखे गयौ । कामाखेमा सव जना आ आफ्नै तरिकाले पुजा गर्न लागे । तर मेरो मन्दिर जाने पुजा गर्ने चलन अलिक छैन । त्यसैले मैले पुजा पनि गरिन । मलाइ साथ दिए दाइ राजकुमार दिक्पाल शशी लुमुम्बु र विष्णु प्रभातले । कामाखे मन्दिर मातृत्वसग सम्वन्धित भएकाले यसको महत्वको विषयमा विष्णु प्रभावत चियाको चुस्की लिदै वताए । अनी मन्दिरको पश्चिम ढोकातिर बच्चा वोकेको आमाको ढुङगाको कुदिएको मुर्ती राखिएको रहेछ । जे होस मन्दिरको आम्दानी चाही राम्रो रहेछ । पाच सय दिनेहरुले पालो नै नपर्खी सिधै मन्दिरमा प्रवेश पाउने रैछन । कम पैसा हुनेहरु त लामो लाइन लागेर पालो कुर्दा कुर्दा हैरान नै हुदो रहेछ ।

असामका समाज सेवी भाष्कर शर्मा डा टंक न्यौपानेलाइ कोइला खानीका बारेमा जानकारी दिदै ।

१२ घन्टाको यात्रापछि तिन सुकिया पुगियो । जुन जिल्लामा मेरो तुम्माको घर छ । तिनसुकिया रेल स्टेशनमा पुग्दा मेरो मनमा एक किसिमको आनन्द आयो । तुम्मालाइ नभेटे पनि उहा वस्नुभएको जिल्ला पुगे भनेर सोचे । तिनसुकियावाट कार्यक्रम स्थल गाडिको यात्रामा २ घन्टा लाग्दो रहेछ । साहित्यसभाको कार्यक्रममा व्यस्त भयौ । नेपालवाट जाने टिममा जनकऋषी राइलाइ मैले मेरो आफन्त असाममा भएको कुरा भनेकी थिए । हामी लिडु पुगेको भोलीपल्ट फेब्रुअरी २ गते मन कुमार लिम्बूसग भेटाइ दिए जनऋषी दाइले । उनले पनि मेरो आफन्त खोजी दिने आश्वासन दिए । त्यसपछि मन कुमारले उनको काकासग फोनमा भेटाइ दिए । मैले मेरो आफन्तको बारेमा भने । तर उनले उनी वसेको गाउभन्दा टाढा भएको वताए । मैले नि ठीकै छ भेट भएमा म आएको छु भनीदिनु । नत्र ठीकै छ नी त टाढा छ भने त कसरी गएर खवर गर्नुहोस भन्न सक्छु र । जोसग फोनमा बोले उहाले नै टाढा छ भनेपछी मैले तुम्मासग भेट हुदैन भनेर माया मारे ।
तुम्मासग आमा क्षामा र मामाहरुको भेट नभएको एक दशक भएको थियो । त्यसमा पनि परिवारका सवै सदस्यसग एक अर्कावीच चिनजान छैन । मैले तुम्मा राधिका दिदी र अमृत दाइलाइ मजाले चिन्थे । सन्तोस र आसालाइ सानो छदा भेटेकी थिए । बाकी दुइ वहिनी तारा र सरस्वतीका बारेमा मलाइ याद थिएन । सानोमा भेट भएको थियो रे हाम्रो । उनीहरुको त मलाइ नाम मात्र थाहा छ । बाकी परिवारका सदस्यसग त कसैको पनि भेटघाट भएको छैन । असाम साहित्यसभाको कार्यक्रम भब्य थियो । दिनमा ५० हजार जनाको खान दैनिक पाकेको कुरा आयोजक समितिका सदस्य रहेका रुदुलले बताए ।

गुहाटी युनिर्भसीटीकी नेपाली भाषा स‌ंयोजक डा शान्ती थापाका साथ ।

फेव्रुअरी ३ गते भै सकेको थियो । हाम्रो फर्कने दिन फेब्रअरी ४ थियो । भोली फर्कने दिन आइसकेको थियो । साझ सम्मपनि तुम्माको खवर आएन । दश वजे देखि शुरु भएको सास्कृतिक रैलीमा असामीस नेपालीहरुको सहभागिता रहेको थियो । मैले त्यो रैलीमा मेरो दिदी दाइ आएका पो छन की भनेर गोटा गन्ती हेरे । तर देखिन । दिनभरी सास्कृतिक कार्यक्रमको फोटो खिच्न व्यस्त रहे । तर साझ परेपछि भने फेरी फेरी तुम्माको याद आयो । मेरो आमाले फोन गरेर तुम्माको बारेमा सोधेको सोधै हुनुहन्थ्यो । मैले भेट भएको छैन भन्ने उत्तर दिए । असामीया नेपालीहरुले हामीलाइ गरेको सत्कार देखेर आखावाट आसु टपक्क चुहियो । कार्यक्रम सकिदा साझ परिसकेको थियो ।

मारगरिटामा असामीस नेपाली र नेपालवाट गएका साहित्यकारवीच भएको भेटघाट कार्यक्रम ।

विहान खाना खान नपाएकाले भोकले कुइ कुइ भएका थियौ सवैजना । मैले त भोकै वसेको कुरा ट्वीटरमा ट्वीट गर्न भ्याए । राजकुमार दिक्पाल दाइले भाषण भन्दा रासन प्यारो लेख न भने । मैले नी ट्वीट गरिदिए । तुम्मासग भेट हुने छाटकाट नै भएन । एकदम रुन मन लाग्यो । मनमनै अव भेट नहुने भो भनेर माया मारे । कार्यक्रम सकियो । हामी सबजना स्टेजवाट झदै थियौ । आमाले पनि ठिक्क फोन गर्नुभएको थियो । हेलौ मात्र भनेकी थिए । अमृत दाइ मेरो अगाडी आएर टक्क उभिरहनुभएको थियो । एक छिन त खुशीले बोली पनि फूटेन । आमालाइ दाइसग भेट भएको कुरा सुनाए । खुशीले फुरुङग भए । उफ्रिए । हर्षका आसुले आखा भरिए । भोक पनि हरायो ।

अखम हाहित्य हवा लिडु अधिवेखनमा लागि वनाइएको स्वागत द्धारा ।

त्यतिबेला रातको ८ बजिसकेको थियो । त्यही दिन दाइसग घरमा जान सकिन । अमृत दाइ पनि भोली लिन आउने भन्दै घर फर्कनुभयो । हर्षले खाना रुचेन । मेरो रुम मेट रुमी लस्कर र डा बेन्जु शर्मालाइ मेरा खुशीका पलहरु बाडे । आमा पनि एकदम खुशी हुनुभयो । भोली परिवारका सवै सदस्यसग भेटने मिठो आसा लिएर निदाए ।
क्रमश …….अपुरो ‍लेख लाइ लेख्दै जानेछु।।।।।।।।।।।।।।।

¨हामीलाइ केही असर परेको छैन ।¨

Mademba's Blog — Fri, 25 May 2012 06:00:31 +0000

अहिले नेपालमा विभिन्न जातिहरु जातिय पहिचान सहितको राज्य पुर्नसरचना गर्न माग गदै आन्दोलनरत छन । कतिपयले पहिचान सहित राज्य पुर्न संरचना गर्न हुदैन भनी विरोध गरिरहेका छन । यो आन्दोलनले समाजमा मिलेर वसेका विभिन्न जातजातिहरु वीचमा जातिय सदभाव खलवल हुन्छ की भन्ने एक किसमको डर पनि छ त्यतिकै छ । तर सुनसरी भरौलका लोकेन्द्र सुवेदीलाइ भने अन्य जातका छिमेकीसग सम्बन्ध बिग्रन्छ की भन्ने डर छैन । उनी भन्छन ¨हामीलाइ केही असर परेको छैन । मिलेर बसेका छौ । मेरो छिमेकी नेवारहरु छन । कसैले केही पनि भनेको छैनन् । मैले पनि केही भनेको छैन ।¨

भरौलका लोकेन्द्र सुवेदी ।

लोकेन्द्र सुबेदीले भरौलबाट दैनिक १ सय ५० लिटर दुध वेच्न ल्याउछन । त्यो दुध धरानमा वसोवास गर्ने राइ लिम्बू गुरुङ र मधेसीहरुको घर घरमा एक विहानै पुर्याउछन । आफनै सुति खेती गर्ने लोकेन्द्र भन्छन बन्द हडताल नहोस । संविधान छीटो बनोस । बन्दले थुप्रै घाटा लाग्यो । चाडै शान्तीहोस जस्तो लाग्छ । राजनिती धेरै भयो । नेता धेरै भए ।¨ यसरी धेरै वन्द हडताल भइरहनुमा नेताहरुकै गल्ती देख्छन लोकेन्द्र ।
धरान १८ की विष्णु माया राइले वीपी कोइराला स्वाथ्य विज्ञान प्रतिष्ठान छेउमा सानो होटल चलाएकी छिन । उनको होटलमा धेरै किसीमका मानीसहरु खान आउछन । उनी भन्छिन ¨यो जात जाति भनेर धेरै कुरा नहोस जस्तो लाग्छ । आफनो दुख आफैमा छ । गरेर खानु पर्छ । बन्दले महगी वढेको छ । हुनेले खान्छन । नहुनेले के खानु । यता उता गर्यो हामी गरिवलाइ नै मार परेको छ । बन्द नहोस । शान्ती होस ।¨

विष्णुमाया राइ धरान । वन्दका कारण रोकीएकी धनुकुटा खाल्डेकी
शान्ता कार्की । उनी सात दिन देखि विष्णु मायाकोमा वसेकी छीन ।
विष्णुमायाको वच्चा खेलाउदै दुइ जना ।

न्यु आन्टी होटलकी राइलाइ अहिले देशमा यस्तो अप्ठयारो अवस्था आउनुमा नेताहरुको नै दोस देख्छिन । खै अरु तिर त जातजाती वीचमा नराम्रो भो भन्ने खवर सुन्छु तर यहा त्यस्तो छैन । अहिले सम्म मिलेर वसेका छौ । पछि सम्म पनि यसरी नै मिलेर वस्न पाउ जस्तो लाग्छ ।
धरान १२ का विष्णु तामाङलाइ अहिले भइरहेको बन्दको श्रृङखला अलिकति पनि मन परेको छैन । भनी भन्छन ¨नेताहरुले आश्वाशन दिए । हामीलाइ छले । आखामा छारो हाले । हामी जनतालाइ माया गरेनन । जातिय पहिचान हुनुपर्छ । तर जातिय द्धन्द्ध हुन्छ की भन्ने डर लागेको छ । को कसैसग नडराउने भएको छ । प्रर्दशन गरेर बहादुरी देखाउने चलन वढेको छ । यहा जाति जाति वीच नराम्रो केही भएको छैन । तर एक आपसमा मनमुटाव भएको छ । खुला रुपमा भन्न सकेका छैनन । यो फुट ल्याउने नेताहरु नै हुन । उनीहरुले गलत गरे । पेशा व्यावसाय मनग्गे गर्न पाउ । देशको विकासका लागि बन्द हडताल नहोस । सरकारले पनि बन्द हडताल गर्नेलाइ कार्वाही गरोस । शान्ति आओस जस्तो लाग्छ । बुद्धको सन्देश फैलाउनु पर्यो ।¨

धरान १२ का विष्णु तामाङ ।

पाचकन्याका टेक बहादुर शंकरले काम गरेको २२ दिन भो । उनी मिस्त्री काम गरेर ७ जनाको परिवार पाल्छन । तर बन्दका कारण काम नभएपछी छाक टार्न पनि उनलार्इ मुस्कील भएको वताए । उनी भन्छन मलाइ यो जातको कुरा मन परेको छैन । धेरै कुरा बुझदिन पनि । जसले जे मागे पनि हामी गरिवको दुख बुझदैनन । नेता कसैको विश्वास लाग्न छोड्यो। माओवालीले धनी गरिव एक छत्र हुन्छ भन्थ्यो । खै भएन । त्यै भएर कसैको विश्वास लाग्दैन । अहिले छाती फुलाएर हिडने स्थीती छैन । कामी दमाइ जात जाति सव एकछत्र होस । गरेर खान पाउ । कसैको डर बोकेर हिडन नपरोस । शान्ति छाओस ।

धरान १५ बगरकोटकी सीता भुजेल ।

धरान १५ बगरकोटकी सीता भुजेललाइ पनि बन्द भएको मन पदैन । उनी बगरकोटको सुकुम्बासी बस्तीमा बस्छीन । त्यो टोलमा विभिन्न जातजातिहरु मिलेर वसेका छन । अहिले सम्म त यो जाति उ जाति भनेर नराम्रो व्यावहार कसैले गरेको छैन । भुजेल भन्छीन जुनै सरकार आए पनि हामी दुखीलाइ पेल्ने मात्र आउछ । अधिकार पाए पनि धनीलाइ मात्र हो । हामी त एक छाक कमायो खायो । सुखले कमाएर खान पाउ । शान्ती होस ।
अहिले जताजतै आन्दोलन बन्द हडताल हुनु नेताहरु नै जिम्मेवारी रहेको भुजेलको भनाइ छ ।

कसको साथमा छ समाज ।

Mademba's Blog — Tue, 17 Apr 2012 14:13:15 +0000

“मुसलानको नानी भन्छन । उ कर्काको देशवाट बोकेर ल्याको बाटोभरी नचाएर हिड्छे भन्छन । कति भन्छन भन्छन । सहनु परो नी । बाच्नु परेको छ । खै मर्न पनि सकिदो रहेनछ त के गर्नु ।”
लामो भलाकुसारी पछी देवीमायाको यसो भन्दा मेरो आखाका डिलमा आसु पुग्यो । आखा झिमिक्क नगरी भित्र भित्रै आसुलाइ लुकाए । किनकी उनको कमजोर मनलाइ मेरो आसुले अझ कमजोर वनाउछ भन्ने लाग्यो । हुन त मैले नै उनको जिवनमा आइपरेको घटनाका बिषयमा विभिन्न प्रश्न गरी जबाफ खोतलीरहेकी थिए । तर पनि कता कता धक फुकालेर प्रश्न गर्न सकेकी थिइन । किनकी मेरा प्रश्नले अझ उनको सुक्न लागेको घाउ आलो वनाउन बल दिन्थ्यो । उनी पनि केही हुन्छ कि वच्चाको उपचारका लागि सहयोग पो मिलिहाल्छ की भन्ने आसा लिएर नधकाइ प्रश्नको जवाफ दिइरहेकी थीइन । हुन पनि उनी खुलेर समाजमा हिड्न सक्छिन न त कसैलाइ सहयोगको आग्रह नै गर्न सक्छिन ।
पौरखी नेपालकी सारदा मास्केले देवीमायाको घर सम्म पुग्न सहयोग गरिन । उनको घरमा हामी पुग्दा देवी माया भरखर मेलोबाट घर आइकी थीइन । उनले लगाएको कुर्ता सुरुवालमा कुरै कुरो टासीएको थियो । खुट्टामा माटै माटो थियो । कम्मरमा नानी च्यापेर नमस्ते गरिन । हामीलाइ वस्न आग्रह गदै थात्रो मुढा हाम्रो अगाडि राखिन । उनको घर सुनसान थियो । उनी वस्ने कोठामा एउटा रातो साडि झुन्डीएको थियो । खाटमा पुराना लुगाहरु थिए । घर हेर्दा कोही मान्छे वस्छन जस्तो लाग्दैन थियो ।
उनको घरको बरन्डमा वसेर कुरा गर्न थाल्यौ। उनी पनि विस्तारै विस्तारै खुलेर वोल्न थालिन । साढे एक वर्षकी छोरीलाइ काखमा लिएकी थीइन उनेले । बेला बेला उनको छोरीले देवी मायाको मुखमा मुसादै आ आ आवाज निकाल्थिन । मैले नानीलाइ वोलाए अगाडिको उम्रीएको चारवटा देखाएर मुसुक्क हासिन मात्र । त्यतिकैमा देवीमायाले भनिन “हिड्न वोल्न सक्दिन ।” म निशब्द भए ।
कुरा हुदा हुदै उनको घर छेउवाट छिमेकी दिदी आइन । कुरा गर्न अप्ठ्यारो लाग्यो । म एकछिन चुपचाप वसे । देवी मायाले सोध्नु न उहाको अगाडि बात मार्दा हुन्छ भनीन । छिमेकी ती दिदीले भनिन “यसले नपाउनु दुख पाएकी छे । सुत्केरी जिउमा त कति कुटाइ खाइ खाइ । ” देवीमायालाइ गाउ नै उल्टेर आएर कुटेका रेहेछन । गाउका छिमेकीसग उनको वोलचाल नै छैन । एक दुइ जना वुझ्नेले भने उनको साथ दिएका रहेछन ।
देवीमायाले पारिवारिक दवावका कारण खाडि देशमा काम गर्न गएकी हुन । शुरुमा उनी साउदी गइन । त्यहा डेढ बर्ष बसिन । कमाइ पनि राम्रो भयो । बिदेश नजाने मनसाय लिएर उनी घर फर्कीन । तर सासु ससुरा र श्रीमानको दवावले फेरी उनी विदेशिन वाध्य भइन । भारतको बाटो हुदै उनी कुवेत गइन । घरवेटी पनि राम्रो थियो । कमाइ पनि ठिकै थियो । कमाएर पैसा घरमा पनि पठाइन । तर एक दिन वेलुका दोकानमा जानु पर्ने काम पर्यो । त्यति वेला रातको १० वजेको थियो । बाटोमा फूलका ठुला ठुला झ्याङहरु थिए । त्यहा उनी लुटिइन । त्यो पुरुषले कराइस भने तलाइ मारिदिन्छु भन्यो । उनी वाटोमा यसरी वलात्कृत भइन । घरमालिकहरुले गालि गर्लान भन्ने डरका कारण उनले यो घटना सुनाइनन । चुपचाप वसीन । घटनाका विषयमा उनले बिदेशमा रहेका श्रीमानलाइ सुनाइन । श्रीमानले पनि नआत्तिनु भनी सात्वना दिए । तर दिन दिनै उनको पेट देखिन थाल्यो । दुइ जिउकी छस की के हो भनेर मालिकनी सोध्दा होइन मोटाएको भनेर टारिन । तर जति ढाटे पनि आखिरमा थाहा भयो । अन्तत उनलाइ नेपाल फर्काइयो ।
नेपाल फर्केको एक हप्तामा माइतिमा उनले छोरी जन्माइन । नानी जन्मेको तीन महिना पछि श्रीमानको घर गइन । सासुले एक दुइ दिन त राम्रो गरिन । समय वित्तै गएपछि सासुले कुटन थालिन। । खान दीइनन । देवीमायाले कति दिन खाना समेत पाइन । धुर पसेका गाउलेबाट त उनले कुटाइ खाएको गन्ती नै छैन ।
कसैको साथ सहयोग नपाएकी देवी मायाले कसरी दिन काटिरहेकी छिन त्यो यहा वर्णन पनि गर्न सकिदैन । अन्त्यमा उनलाइ र उनकी छोरीलाइ छोडेर सासु ससुरा त्यहावाट वसाइ सरे । आठ वर्षको उनको छोरो पनि साथमा लगे । भएको जग्गा जमिन सव सासु ससुराले वेची दिए । घर मात्र वाकी छ । त्यो पनि विक्रि भएमा वेच्ने कुरा छ । घर छोडेर जादा भाडा कुडा र लुगाफाटा ओढ्ने ओछ्याउने सव लगे । एक गेडा अन्न पनि छोडेनन उनीहरुले । दयालु एक छीमेकी दिदीको सहयोगले छाक टारिन । अहिले पनि उनलाइ छाक टार्न समस्या छ । छाक टार्नका लागि बनी गर्न जान उनको इच्छा छ । तर उनलाइ कसैले काममा लाउदैनन । सहयोगी हातहरु भए छोरीको उपचार गरिदिए हुन्थ्यो भन्ने देवीमायाको चाहना छ ।
पेटमा भएको बच्चा खोलियोस भनेर कुवेतमा हुदा मालिकनीको औषधि चोरेर देवीमायाले खाइन । त्यसैको असरले उनको छोरीका खुट्टाहरु लुलो छन । राम्रो वोल्न र हीड्न पनि सक्दिन । गाउका छिमेकीहरु उनको घरमा पनि आउदैन । उनीसग सव रिसाउनु कारण भनेको विदेश जादा छोरी जन्माउनु । यसरी बाउविनाको छोरी ल्याउदा गाउका छोरी बुहारी पनि विग्रन्छन भन्ने गाउलेको सोच रहेछ । परिवार र आफन्तको इज्यत गयो रे । टाउको उठाएर हीडन गाह्रो भयो रे । गाउको इज्यत गयो रे भन्ने आरोप रहेछ उनी माथी । गाउलेले उनलाइ सहयोग गर्नको साटो उल्टो घाउमा नुन चुक मात्र लगाउने काम गरे । खै कहा गए यस्ता पिडितहरुको पक्षमा काम गर्ने सस्थाहरु ।
जनगणना २०६८ सालको प्रारम्भिक नतिजा अनुसार २ लाख भन्दा बढि नेपाली महिलाहरु वैदेशिक रोजगारमा गएका छन । त्यस मध्ये बढिजसो खाडि मुलुकमा गएका छन । खाडि मुलुकमा जाने ९० प्रतिसतले भारतको बाटो प्रयोग गर्ने भएकाले बढि महिलाहरु खाडि मुलुकमा छन । लैगिक समानता र महिला शशत्तिकरणका लागि राष्ट्रिसंघिय निकायले डेढ वर्ष सम्म गरेको समिक्षाका अनुसार खाडि मुलुकवाट ८६ जना महिला गर्भवति भएर फर्केका छन । ३२ जना महिलाले वच्चा ल्याएर आएको तथ्याङक छ । गाउ गाउवाट अझै पनि भारतकोबाटो हुदै खाडी देश जाने क्रम रोकिएको छैन ।
नाम परिवर्तन गरिएको छ । ठेगाना खुलाइएको छैन ।

पुर्वी पहाडि जिल्लामा भुकम्पको प्रभाव

Mademba's Blog — Thu, 12 Apr 2012 04:42:36 +0000

भुकम्पले घर भत्किए पछि खेजेनिमका मकरध्वज पतंवा ओडारमा वसेका छन । परिवार सहित २ महिना देखि उनी सुङजा ओडारमा वसीरहेका हुन । घर वनाउन नसकेपछि मकरध्वजले ओडारको वास रोज्नु परेको हो ।
भुकम्पको कम्पनले घर लड्यो । पैसाको जोहो नहुन्जेल सम्म ओडारलाइ वासको भाटाले वारेरका छन । तमर खेलाको छेउमा ओडार छ । खोलाको सिरेटो सिधै उनी वसेको ओडारमा लाग्ने हुनाले चिसो हुने उनको भनाइ छ । जाडो याम लाग्यो । उनीसग तातो लगाउने लुगा र ओड्ने ओछ्याउने छैन । ओडार सागुरो भएकाले रातमा सुत्न मुश्किलले मात्र अड्छ । साना छोरा छोरीहरु ओडारवाट लड्छन कि भन्ने पिर छ । श्रीमति जोगमायाले ति छोराछोरीलाइ दिनभरी गोठला गदै ठिक्क हुन्छ । त्यहावाट लडियो भने सिधै तमोर खोलामा पुगिन्छ । पानि परि हाल्यो भने सवै भिजिने पिर छ उनीहरुलाइ ।

असोज १ को भुकम्पले घर भत्काएपछि मकर ध्वज वसेको ओडार । तस्वीर आनन्द गौतम

मकरध्वज भारि बोकेर परिवार पाल्दै आएका छन । कमाएर ल्याएको पैसाले विहान वेलुका खान मुश्किलले पुग्छ। एक हलको मेलो लाग्ने पाखाबारी छ । बारीमा फलेको अन्नले एक महिना नी खान पुग्दैन मकरध्वजको परिवारलाइ । उनीसग अहिले २ वटा खुखुरा छ । घर हुदा सम्म खानको पिर मात्र थियो । तर घर लडेपछि भने उनलाइ टाउको लुकाउने छाप्रो कसरी वनाउने भन्ने पिरले सताएको छ । स्कटल्यान्ड एसोसीएसन अफ नेपालका किसोर डङगोलले पठाएको २५ हजार रकम मकरध्वजले पाएका छन । सानो छाप्रो वनाउने उनको योजना छ । तर पनि वनाउन सकेका छैनन । जिल्ला दैवी प्रकोप उद्धार समितिवाट उनले ३ हजार रुपैया र २५ किलो चामल राहत पाए । जिवन चलाउन मुश्किल भएपछि खेजेनिममा भएको एक कार्यक्रममा राहत माग्न पुगेका थिए । त्यो कार्यक्रममा सभाषद डम्बर ध्वज तुम्बाहाङफे आएको सुनेर राहत माग्न पुगेको कुरा कार्यक्रममा सहभागि हुन पुगेका ताप्लेजुङका पत्रकार इन्द्र सरोवार बजगाइले वताए ।
असोज १ गते ६.९ रेक्टर स्केलको भुकम्पको कम्पनले मकरध्वज लगायत पुर्वी पहाडि जिल्लाहरु ताप्लेजूङ, पाचथर, इलाम, तेह्थुम, सेखुवासभा र धनकुटामा करिव ६ हजार भन्दा वढि मानिस विस्थापित भएको जिल्ला प्रशाशन कार्यलयको तथ्याङक छ । नेपाल र भारतको सीमाना सिक्किममा भुकम्पको केन्द्रविन्दु भएकाले पुर्वी पहाडि जिल्लामा भुकम्पको वढि प्रभाव पार्यो । वढि जसो २०४५ सालको भुकम्पले हल्लाएर चर्केका पुराना घरहरु लडेका छन ।
ताप्लेजुङ जिल्लाका पुर्व उत्तर तिरका गाउहरु ओलाङचुङगोला, लेलेप, सुरुङखिम, मामाङखे, खेवाङ ,पेदाङ, मेहेले र खेजेनिममा भुकम्पवाट विस्थापित भएको ताप्लेजुङको प्रमुख जिल्ला अधिकारी देबराज ढकालले जानकारी दिए । गरिव व्यात्तिहरुले अझै पनि लडेको घर वनाउन सकेका छैनन । चर्केको घर टालेर वसेका छन । कतिपय त अझै पनि वारी र आगनमा पाल टागेर वसेका छन् ।

Due to Earthquake more than 5 thousand people had displaced in eastern hill in Nepal.epicenter was border of Nepal and India Sikkam.6.9 rectarscle.

दोखु ४ ल्याङबाका पुष्पा तामाङको परिवार आगनमा पाल टागेर वसीरहेका छन । पुष्पा भन्छिन “बाहिर हेर्दा घर राम्रो देखिन्छ भित्रको गाह्रो लडेको छ । भात बाहिर पकाएर खान्छौ । भित्र सुत्न डर लाग्छ । साना छोरा छोरीसग हामी आठ जना पाल टागेको ठाउमा सुत्छौ । सासु र ठूली छोरी मात्र घर भित्र सुत्छन ।”
उनका श्रीमान भत्त वहादुर ट्रकमा सामान लोड गर्ने काम गर्छन । कमाएर ल्याएको पैसा विहान वेलुका खादा र छोराछोरीको पढाइमा खर्च हुन्छ । उनीहरुलाइ जिल्ला प्रसासन कार्यलयले ५ हजार पैसा दियो । रेडक्रसले पाल कम्बल दिएको छ । एभिन्युज टेलिभिजनवाट २५ हजार तामाङ परिवारलाइ प्रदान गरेको छ । “सरकारले पैसा दिन्छ रे भनेको सुनेको छु । दियो भने घर वनाउने भनेको” पुष्पाले वताइन ।
जिल्ला प्रशाशन कार्यलय ताप्लेजुङका अनुसार ताप्लेजुङमा भुकम्पबाट विस्तापित भएकाहरुलाइ ३ र ५ हजार प्रति परिवार प्रदान गरेको छ । हिमाली क्षेत्रका भुकम्प पिडितलाइ भने १० हजार प्रदान गरिएको छ । प्राकृतिक विपतको पुर्व तयारीका विषयमा रेडक्रस जिल्ला शाखाले प्रकोप खतरा न्यूनिकरण (Disaster risk reduction (DDR) ) कार्यक्र गरिरहेको छ । त्यसका लागि सेभ द चिल्ड्रेन युएसले ८ लाख रकम दिएको रेडक्रसका सभापति गणेश अधिकारीले जानकारी दिए । उनका अनुसार ताप्लेजुङका २० वटा गाविसका केहि शिक्षक स्वयंसेविका र रेडक्रसकर्मीलाइ प्रकोपको पुर्व तयारीका लागि तालिम दिइएको छ । उनीहरुलाइ प्राथमिक उपचार र उद्धार तालिम दिइएको छ । समुदायका सात वटा समुहलाइ विपत आइहाल्यो भने चाहिने केहि समाग्री हेलमेट कुटो डोरी र स्ट्रेचर दिइएको छ । यस्तो कार्यक्रम सन्चालन गरेका कारण असोज १ गतेको भुकम्पमा मानविय क्षति कम भएको वताउछन सभापति गणेश अधिकारी ।
भरखरै देखि भने जिल्ला प्रसासन कार्यलयहरुले पनि रेडक्रससग मिलेर प्रकोपको पुर्व तयारी कार्यक्रम (Disaster prepareness and responce(DPR)) ल्याउने तयारीमा रहेको पाचथरका साहायक प्रमुख जिल्ला अधिकारी लक्ष्मी प्रसाद खरेलले जानकारी दिएका छन । उनी भन्छन ”यो ७५ वटै जिल्लामा लागु गर्न लागिएको हो । तर कार्यक्रम सन्चालनका लागि स्रोत साधन अभाव छ ।” असोजमा आएको भुकम्पपछि एक आइएनजिओको सहयोगमा कार्यक्रम शुरु गर्न योजना तयार भइरहेको छ ।
जिल्ला दैवी प्रकोप उद्धार समितिले प्रकोप आएपछि राहत वाढ्ने काम वाहेक केहि गरेको छैन । दैवी प्रकोप उद्धार समितमा पनि राहतका लागि कम मात्र रकम रहेकाले काम गर्न कठिन भएको साहायक प्रमुख जिल्ला अधिकारी खरेलले वताए । भरखरैको भुकम्प आउदा पाचथरको जिल्ला दैवी प्रकोप समितिमा ३ लाख मात्र रकम थियो । स्रोत जुटाएर समितिले प्रति परिवार ५ हजारका दरले ५१ ला ९० हजार रकम भुकम्पवाट विस्थापी र प्रभावितलाइ वाढियो ।
पुर्वी पहाडि जिल्लामा रेडक्रसले वाहेक प्रकोपको पुर्व तयारीका लागि काम गर्ने कुनै संस्था छैन भन्छन इलामका प्रमुख जिल्ला अधिकारी जनकराज रेग्मी । सोचे भन्दा वढि मानिस भुकम्प पिडित हौ भनी आउने गरेका छन । भुकम्प आउदा कसरी वच्नु पर्छ त्यसको केही जानकारी नभएको वताउछिन म्यावाराज २ दोखुकी पवित्रा थापा मगर ।
विसं १९९० साल, २०४५ सालमा पनि असोज १ गते जस्तै शत्तिशालि भुकम्प गएको थियो । भुकम्पका कारण कयौले ज्यान गुमानका साथै थुपै घरहरु भत्किएका थिए । असोज १ गते साझमा भुकम्प गएकाले जनको क्षति कम भएपनि थुप्रै मानिसहरुको धन क्षति भएको छ ।
असोज १ गते पछि ताप्लेजुङमा २ पटक भुकम्पको धक्का महसुस गरिएको छ । मंसीर २८ गते ४•९ र पुस ३ गते ४•६ रेक्टर स्केलको भुकम्प रेकर्ड गरिएको भुकम्प मापन केन्द्र काठमाडौले जानकारि दिएको छ । कम्पनवाट कुनै क्षति भने भएको छैन ।
केन्द्रका प्राविधिक अधिकृत उमेश प्रसाद गौतमका अनुसार हिमालको फेदी अर्थात महाभारत रेन्जमा मेची देखि महाकालि सम्म दैनिक ३ देखि ४ वटा साना खालका भुकम्पको कम्पन महसुसस हुन्छ । तर यी विनासकारी हुदैनन । नेपाल भुकम्पको जोखिम क्षेत्रमा पर्ने भएकाले नेपालभरी २१ वटा मापन केन्द्र राखिएको छ ।
पछिल्लो जानकारी अनुसार मकरध्वजले अहिले छाप्रो बनाएर वसेका छन ।

थप जानकारीका लागि http://www.seismonepal.gov.np/index.php?action=earthquakes&show=recent

http://www.nepalitimes.com/blogs/thebrief/2012/04/11/tremors-felt-2/

क्षति विवरण
ताप्लेजुङ
पुर्ण क्षति १४२८ घर
प्रभावित ३६६३ घर
आंशिक २९१ घर
पुर्ण क्षति विध्यालय ५६ वटा
आंशिक क्षति भएका विध्यालय ४३
पुर्ण क्षति भएका प्रहरी चौकी ७ वटा
आंशिक क्षति भएका प्रहरी चौकी ८ वटा
पुर्ण क्षति भएका स्वास्थ्य चौकी ५ वटा
आंशिक क्षति भएका स्वास्थ्यचौकी ७ वटा
गुम्बा मन्दिर पुर्ण क्षति १९ वटा
आंशिक क्षति २५ वटा
सरकारी कार्यलय पुर्ण क्षति ९ वटा
सरकारी कार्यलय आंशिक क्षति १९ वटा
झोलुङे पुल पुर्ण क्षति ३ वटा
झोलुङगे पुल आंशिक क्षति २ वटा
विधुत योजना २ वटा पुर्ण क्षति
१० देखि १२ वटा क्षति भएको छ ।
जिल्ला प्रसासन कार्यलय ताप्लेजुङ
पाचथर
पुर्ण क्षति १४ सय ५६ घर
त्यसमध्ये १०३८ लाइ राहत वितरण गरिएको ।
इलाम
पुर्ण क्षति २२ सय घर
आंशिक प्रभावित ५ हजार घर
विध्यालय १
तेह्रथुम
पुर्ण क्षति भएका घर ५ सय ५ वटा
आंशिक क्षति १६ सय ३०

विध्यालय पुर्ण क्षति ८ वटा
१ सय २१ वटा विध्यालय मर्मतका लागि जिल्ला शिक्षा कार्यलय तेह्रथुममा निवेदन परेको छ ।
संखुवासभा
प्रभावित ७ हजार घर
पुर्ण रुपमा विस्थापित ६ सय घर
विध्यालय १५६ वटा क्षति भएको ।
विध्यालय भत्केको ८५ वटा
धनकुटा
भुकम्प प्रभावित २४० परिवार ।

स्रोत जिल्ला प्रशाशन कार्यलयहरु

धान नाच्दै रात कटाउदा ‍

Mademba's Blog — Wed, 11 Apr 2012 15:53:00 +0000

बत्तीसै दन्तको हायेङ हा
मेल्ले मै दुखि ताजेङ हा
फिर्केनी धागो केसुङ तेरुङ
मेल्ले मै ताजेङ केसुङ तेरुङ
हरियो बियु से सोल्टी ज्यु से ।
( यो दुखि मनका कुराहरु सोल्टीनीको सामु शुरु गर्न अनुमति चाहान्छु । )
भत्तपुरका शिव कुमार सम्वाहाङफेले यसरी पालम गाउदै धान नाच शुरु गरे । दाउरा सुरुवालमा सजिएका शिव कुमार र कविराज आङदेम्बेको वीचमा कलेजो रंगको ढाकाको सल घुम्लुङग ओडेकी गिता लिम्बु थिइन । तीनै जना हात समाएर पालामको तालमा घरी दाहिने खुट्टा उचाल्थे भने घरी देब्रे खुट्टा उचाल्थे । पालामको एक सेर सगै घरी अघि घरी पछि फर्कन्थे । उनीहरुको यो धान नाच हेर्न र पालाम सुन्नेको भिड नै लागेको थियो । शिव कुमारको मिठो आवाज अनी तीन जनाको सालिन धान नाच्ने शैलीले मलाइ पनि तान्यो । अझ आखामा चिम्म गरेर अनुहार आकास तिर फर्कउदै तानिएको सुरिलो शिव र कविराजको आवाजमा गिताको आवाज मिसीदा आङ सिरिङग भएर आउथ्यो । धान नाच हेर्न जम्मा भएका आधा बैसेहरुले आफ्नो जवानीलाइ एक पटक सम्झे । उनीहरुको तरुनीहरुको स्वरको प्रसंसा समेत गर्न भ्याए । घर हिडन लागेकाहरु पनि धान नाच्न जोसीएर फर्के ।
यस्तो किसीमको धान नाच्ने चलन अहिले कमै मात्र हेर्न पाइन्छ । धान नाच हेर्न वसेका अधिकांशले तीन जनाको धान नाचाइलाइ आआफनो डिजिटल क्यामेरा, मोवाइलमा कैद गरे । मलाइ पनि उनीहरुको समुहमा गएर धान नाच्न मन लागि रहेको थियो । तर हिम्मत गर्न सकेको थिइन । धान नाच्ने पालामा गाउने अरु पनि समुह थियो । अर्को समुहमा म पनि केही वेर नाचे । तर मेरो मन पटक्कै मानेन । खाली मेरो आखा तीन जना पट्टि नै थियो । घुम्दा घुम्दा खुट्टाका पैताला दुखेकाले तीन जाना धान नाचेको छेउमा गएर वसे । पालाम सुने । पालामा सुन्दा उनीहरु मायाको गहिराइमा चुर्लुम्म डुबेको थिए । गिता लिम्बुले शिव कुमारलाइ दिएको जवाफवाट प्रष्टहुन्थ्यो उनीहरु पालामको गहिराइमा डुबेको कुरा ।
पालाम गाउदा गाउदा सुकेको घाटी भिजाउन विराटनगरका मोहन लिम्बुले एक चुस्की तीन पाने सेजङवा (रक्सी )तीन जनाको हातमा थमाए । सेजङवा एक सुरुप्प ताने पछि शिब कुमारले भने अव मेरो स्वरले ठाउ लियो । रातभर पालाम गाउन सक्छु । त्यतिवेला रातको १२ बजेको थियो । तीनजनाको धान नाच्ने समुहमा म र गायक खगेन्द्र यक्सो पनि थपिएका थियौ । शिव र गिताको जुहारीको मजा उनीहरुको स्वरमा स्वर थपेर मजा लिइयो । पालामको टुक्का जोर्न सिपालु शिव र गिता दुवै जनाको छुटिने छाटकाट देखिएन । गिता लिम्बुको पालामले पहिला पुरस्कार समेत जितिसकेको छ । उनीसग धान नाच्न पाउदा जो कोहीको पनि मन फुरुङ्ग हुन्छ । झन झन मन छुने पालामका हरफले हाम्रो पनि निन्द्रा हटिसकेको थियो । अरु धान नाच्ने समुहहरु छुटी सकेका थिए । सुनसान रातमा पालाममाको सुरिलो भाकाले मस्त निदाएको विराटनगर पनि विउझीएर पालामको भाका सुनिरहेको भान हुन्थ्यो ।

धान नाच्दै लिम्बु युवाहरु ।

लामखुट्टेको टोकाइले वेला वेला हात छाडेर लाम खुट्टे धपाउनु पर्दथ्यो । पालामवाट माया वसेको देखि जारी गरेर लाने कुरा सम्म पुग्यो । अझै पनि छुट्टिने छाटकाट देखिएन । हामी दुइजना थपीएपछि अलि ठुलो समुह भयो । त्यसपछि गोलो घेरामा बनाएर धान नाच्न थालियो । घुम्दा खुट्टाले अन्जानमा छुदा हात समातेर ढोगिने चलन रहेछ । यो धान नाचको शुरुवात कसरी भयो । यसको ठ्याक्कै जवाफ छैन । लिम्बु सस्कृतीका जानकार येहाङ लावतीले आदिवासी लिम्बु जातिको संछिप्त परिचय नामक पुस्तकमा धाननाचको शुरुवातको विषयमा भनेका छन । कृषि युग शुरु भएपछि लिम्बुहरुले धानबाली लागाउन थाले । धान पाके पछि धान झार्नका लागि अहिलेको जस्तो मीहोमा गोरु वाधेर घुमाउने चलन थिएन । धान झार्नो थ्रेसर मेसीन थिएन । त्यसैले मान्छे आफैले काटेर एक ठाउमा थुपारेको धान माथी पसेर यता उता गदै धान माडन थाले । यसरी धान माडदा गित पनि गाउन शुरु गरे । त्यहि चलन अहिले धान नाचका रुपमा विकास भएको हो । तर इतिहासकार शिव कुमार श्रेष्ठले भने किरात लोककथाहरु भन्ने पुस्तकमा फेल्लेरे फेनपना नामक चराले सारा धान खायो । तर चराले नै धरानको विउ ल्याएकाले मानिसले त्यो चरालाइ सोझै खेदाउन सकेनन । त्यसैले हात समाएर हा हा गदै फेल्लेरे फेनपना चराहरुलाइ खेदाए । त्यहीवाट धान नाचको शुरुवात भएको हो ।
पालाम गाउदा गाउदै छुक्टीने बेला भएको कुरा गिता लिम्बुले यसरी भनिन “केसीङला केहीम लुङमा पहिम ,बासैको झयाङमा फासेम्बाबी, सोलुङमा पहिम आसेम्बाबी ।” विहानको तीन वज्यो । सडकमा गाडीहरु गुडन थाले । छुक्टिन त पटक्कै मन थिएन । यो रात अलि लामो भइदिए हुन्थ्यो । अझै पालामवाट भावना साटासाट गर्न पाए हुन्थ्यो जस्तो लागेको थियो सवैको मनमा । विराटनगरका सारा लामखुट्टेहरु पनि पालामको मजा लिदै धान नाच्न चुनौती दिइरहेका थिए । दिउसो किरात याक्थुङ चुम्लुङको महाधिवेशनको कार्य समिति चयनको महत्वपुर्ण दिन भएकाले छुटनु नै पर्ने भयो । अव पालामको विट मार्ने तिर गिता र शिव लागे ।
गाइभैसी चर्छन रन भन
लुङमारक हिम्मा झन झन,
सेपीलो पाटा सेक्वै थारो,
लुङमारक हिम्मी ग मिक्वा थारो ।
सम्वतै साल ज्यासाङ आल्ल
सो रुखै ढाली खेन्दीरो इ,
मिक्वानु चक चक सेन्दिरो इ ।
( आखाभरी आसुसगै, छुटने मन नहुदा नहुदै छुटनु पर्दो रहेछ )
हामीले पनि स्वरमा स्वर मिलाएर साथ दियौ । दश औला जोडि भुइसोरी सेवासगै पालामका शब्दले गहै पारेको मन लिएर छुटियौ । उहिले सात दिन सात रात सम्म धान नाचेको कुरा बाजे बोजुले सुनाउथे । कसरी यति लामो समय नाच्न सक्थे होला जस्तो लाग्थ्यो । तर वास्तवमा पालाम गाउदै धान नाच्दा दिन रात वितेको थाहा हुन्न रहेछ ।

शान्ति प्रक्रियाका लागि दलहरुबीच भएको सहमतिको पूर्ण विवरण ।

Mademba's Blog — Thu, 03 Nov 2011 08:02:19 +0000

शान्ति प्रक्रिया र संविधान निर्माणको जिम्मेवारी पूरा गर्न राष्ट्रिय सहमति अपरिहार्य छ । यस सन्दर्भमा नेपालको शान्ति प्रक्रियालाई सार्थक निष्कर्षमा पु¥याई संविधान निर्माण लगायतका राजनीतिक प्रक्रियाहरुलाई अगाडि बढाउनु पर्ने तथ्य प्रष्ट नै छ । अतः विस्तृत शान्ति सम्झौता, नेपालको अन्तरिम संविधान, २०६३ तथा विभिन्न समयमा राजनीतिक दलहरुका बीच भएका सहमति अनुरुप शान्ति प्रक्रियाका बाँकी कामहरु तुरुन्त सम्पन्न गर्दै संविधान निर्माण र राष्ट्रिय सहमतिको राजनीतिलाई अघि बढाउन निम्नलिखित सहमति गरेका छौं ।
१. माओवादी सेनाका लडाकुहरुको समायोजन र पुनःस्थापना
क) शिविरमा रहेका माओवादी सेनाका लडाकुहरुको विवरण अद्यावधिक गरिने छ ।
ख) समायोजनमा सामेल हुने माओवादी सेनाका लडाकुहरुको संख्या बढीमा ६५०० (छ हजार पाँचसय) सम्म हुनेछ । समायोजन नेपाली सेना अन्तर्गत महानिर्देशनालयमा हुनेछ । त्यसमा सुरक्षा निकायबाट ६५ प्रतिशत र माओवादी सेनाका लडाकुहरुबाट ३५ प्रतिशतको संख्या रहनेछ । महानिर्देशनालयको कार्य विकास-निर्माण, बन सुरक्षा, औद्योगिक सुरक्षा र विपद् व्यवस्थापन हुनेछ ।
ग) समायोजनमा सामेल हुने माओवादी सेनाका लडाकुहरुले सम्बन्धित सुरक्षा निकायको मापदण्ड व्यक्तिगत आधारमा पूरा गर्नुपर्ने छ । तर उमेर, शिक्षा र वैवाहिक स्थितिको मापदण्डमा लचकता अपनाइने छ । माओवादी सेनाका लडाकुमा भर्ना हुँदाको मितिमा तोकिएको दर्जाका लागि शिक्षामा एक तहसम्म र उमेरमा तीन बर्षसम्मको बढी उमेरमा लचकता अप्नाइने छ ।
घ) समायोजनमा सामेल हुनेहरुको दर्जा निर्धारण सम्बन्धित सुरक्षा निकायको मापदण्ड अनुसार हुनेछ । सुरक्षा अङ्गमा अधिकृत र अन्य दर्जामा समायोजन गर्दा सुरक्षा निकायको प्रचलित व्यवस्था र हालका अधिकृत र अन्य दर्जाका व्यक्तिहरुको वृत्ति विकासमा नकारात्मक असर नपर्ने गरी दर्जा निर्धारण गरिनेछ । लडाकुहरुको समयावधि गणना अनमिनले प्रमाणिकरण गर्दा उल्लेख गरेको प्रवेश मितिको आधारमा गरिने छ ।
ङ) सुरक्षा निकायको ब्रिजिङ कोर्स र तालिम पूरा गरेपछि लडाकुहरुले सुरक्षा निकायको तोकिएको तहको जिम्मेवारी पाउनेछन् । ब्रिजिङ कोर्ष र तालिम सम्बन्धित सुरक्षा निकायले दिनेछ ।
च) समायोजनको प्रक्रिया शुरु भएपछि शिविरमा रहेका सबै हतियार स्वतः नेपाल सरकारको मातहतमा आउनेछन् ।
२) माओवादी सेनाका लडाकुहरुको पुनःस्थापना
क) पुनःस्थापनामा सामेल लडाकुहरुका लागि शिक्षा, तालिम एवं व्यवसायिक अवसरहरुको प्याकेजको विकल्प उपलब्ध गराइने छ । सो प्याकेजको स्वरुप एवं समयावधि हेरी रु. ६ देखि ९ लाखसम्मको मूल्य हुनेछ ।
ख) उक्त प्याकेजको सट्टा नगद रकम लिई स्वैच्छिक अवकाशमा जानेहरुका लागि विभिन्न तहको जिम्मेवारी हेरी सबभन्दा माथिल्लो तह तथा त्यसभन्दा तल तीन तह निर्धारण गरिने छ तथा सबभन्दा माथिल्लो तहका लडाकुहरुलाई रु. ८ लाख एवं त्यसपछिका तहमा रहेकाहरुलाई क्रमशः रु.७ लाख, रु.६ लाख र रु.५ लाख दिइने छ । सो रकम दुई आर्थिक वर्षमा दुई किस्तामा उपलब्ध गराईने छ । यससम्बन्धमा दुई दिनभित्र विशेष समितिको बैठकबाट विधिवत् निर्णय गरिनेछ ।
३) समूह विभाजन
समायोजन र पुनःस्थापनामा सामेल हुनेहरुको सम्बन्धमा विशेष समितिको बैठकबाट प्रक्रियागत विषयमा सात दिनभित्र निर्णय गरी समूह विभाजनको काम प्रारम्भ हुनेछ । समूह विभाजनको काम २०६८ साल मंसीर ७ गते भित्र सम्पन्न गरिनेछ ।
४) सहमति बमोजिमका आयोगहरुको गठन
क) विस्तृत शान्ति सम्झौता बमोजिम सत्य निरुपण तथा मेलमिलाप आयोग तथा वेपत्ताहरुको छानबिन आयोग सम्बन्धी विधेयक मेलमिलापको भावना अनुरुप व्यवस्थापिका संसदबाट सहमतिको आधारमा पारित गरिनेछ । यी आयोगहरु सहमतिको आधारमा एक महिना भित्र गठन गरिनेछ ।
ख) विस्तृत शान्ति सम्झौता र नेपालको अन्तरिम संविधान, २०६३ को मर्म र भावना अनुसार द्वन्द्वकालका मुद्दाहरु हेरिनेछ ।
५) द्वन्द्व पीडितहरुलाई राहत-सहयोग
सशस्त्र द्वन्द्वकालमा द्वन्द्वका कारण मारिएका व्यक्तिका परिवार, अपाङ्ग र अङ्गभङ्ग भएका व्यक्तिहरु, वेपत्ता व्यक्तिका परिवार, विस्थापित व्यक्ति र परिवार एवं सम्पत्ति नष्ट भएका परिवारलाई न्यायोचित किसिमले विना भेदभाव राहत-सहयोग उपलब्ध गराइनेछ । विस्तृत शान्ति सम्झौता पश्चात् यसरी दिइने राहत-सहयोग कसैलाई भेदभाव नगरी समानताका आधारमा उपलब्ध गराइनेछ ।
६. विगतका सहमतिहरुको कार्यान्वयन र विश्वासको वातावरण सिर्जना गर्ने
क) सशस्त्र द्वन्द्वको क्रममा एकीकृत नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (माओवादी) कोे कब्जामा रहेका निजी तथा सार्वजनिक घर, जग्गा सम्बन्धित व्यक्ति र संस्थालाई फिर्ता गरी भोग चलन गराउन एकीकृत नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (माओवादी) ले संस्थागत निर्णय गरी २०६८ साल मंसिर ७ गते भित्र सम्बन्धित व्यक्ति र संस्थालाई उपलब्ध गराइने छ । कब्जा भएको अवधिको जग्गाको आयस्ता बापत सम्बन्धित व्यक्तिलाई उपयुक्त क्षतिपूर्ति दिइने छ ।
ख) विस्तृत शान्ति सम्झौता, नेपालको अन्तरिम संविधान, २०६३ र वैज्ञानिक भूमिसुधारको मर्म र भावना अनुसार किसानहरुको अधिकार सुरक्षित गरिनेछ ।
ग) एकीकृत नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (माओवादी) को योङ्ग कम्युनिष्ट लिग (वाई.सी.एल्.) को अर्ध-फौंजी संरचना र गतिविधिको अन्त्य गरिने छ तथा त्यसको नियन्त्रणमा रहेका सबै नीजी र सार्वजनिक एवं सरकारी भवन र जग्गा २०६८ साल मंसिर ७ गते भित्र खाली गरी सम्बन्धित संस्था र व्यक्तिलाई फिर्ता गरिनेछ ।
घ) पहिलेको सहमति बमोजिम यातायात व्यवस्था विभागमा अभिलेख राखिएका एकीकृत नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (माओवादी) को प्रयोगमा रहेका गाडीहरु २०६८ साल मंसिर ७ गते भित्र नियम-कानून अनुसार नियमित गरिनेछ । नियमित नभएका गाडीहरु सरकारले जफत गर्नेेछ । शिविरमा रहेका गाडीहरु नेपाल सरकारको मातहतमा आउनेछन् ।
ङ) कब्जा घर जग्गा फिर्ता गर्ने सहमतिको कार्यान्वयन भए नभएको अनुगमन गर्ने तथा कार्यान्वयन नभएको भए कार्यान्वयन गराउने जिम्मेवारी स्थानीय प्रशासनको हुनेछ । यसमा राजनीतिक दलहरुले सहयोग गर्नुपर्ने छ ।
७) संविधान निर्माण र राष्ट्रिय सहमतिको सरकार
क) शान्ति प्रक्रिया र संविधान निर्माणको कामलाई सार्थक निष्कर्षमा पु¥याउन राजनीतिक दलहरुका बीचको सम्बादलाई निरन्तरता दिइने छ । यसका लागि उच्चस्तरीय राजनीतिक संयन्त्र गठन गरिनेछ ।
ख) संविधान निर्माणको कार्यलाई तीब्रता दिइने छ । संविधानसभाबाट सहमतिको आधारमा अविलम्ब विज्ञहरुको टोली बनाई राज्यको पुनःसंरचनाबारे सुझाव लिइने छ र एक महिनाभित्र नयाँ संविधानको मस्यौदा निर्माणको काम आरम्भ गरिने छ ।
ग) शान्ति र संविधान निर्माण प्रक्रिया उपर्युक्त किसिमले अगाडि बढ्ने क्रमसंगै राष्ट्रिय सहमतिको सरकार निर्माण प्रक्रिया अगाडि बढाइने छ ।
पुष्पकमल दाहाल (प्रचण्ड)
अध्यक्ष
एकीकृत नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी
(माओवादी)
सुशील कोइराला
सभापति
नेपाली कांग्रेस
झलनाथ खनाल
अध्यक्ष
नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी एमाले
विजय कुमार गच्छदार
संयुक्त लोकतान्त्रिक मधेशी मोर्चाको तर्फबाट
मितिः २०६८।७।१५।३

के हो बिपा ? सम्झौताको पुर्ण पाठ

Mademba's Blog — Thu, 03 Nov 2011 07:55:22 +0000

के हो बिपा ?
बिपा (Bilateral Investment Promotion and Protection Agreement) द्विपक्षीय लगानी प्रवर्द्धन तथा संरक्षण गर्ने सम्झौता हो । विश्वमा आर्थिक क्षेत्र (सेज) स्थापना गर्ने होड चलेपछि लगानीकर्ताहरुलाई थप आर्कषित गर्न विकशोन्मुख मुलुकले बिपाको अवधारणा ल्याएका हुन । बिपा लागू भएपछि एउटा देशका लगानीकर्ताहरुले अर्को देशमा गएर गरेको लगानी सुरक्षित भएको प्रत्याभूत हुने गर्दछ । अर्को अर्थमा अर्को देशमा गएर गरेको लगानीलाई स्थानीय लगानीसरह सुविधा दिने गरिन्छ ।

नेपालले १९८३ मा फ्रान्ससँग, १९८६ मा जर्मनीसँग, १९९३ मा बेलायतसँग, १९९९ मा मरिसससँग र १९९९ मा फिनल्याण्डसँग विपा सम्झौतामा हस्ताक्षर गरिसकेको छ । यसको अर्थ हो यी देशबाट नेपालमा आएको लगानीको सुरक्षा प्रत्याभूत गर्ने काम सरकारको हो । नेपालले यी देशसँगै कतारसँग पनि यस्तै सम्झौता गरेको छ । तर नेपाल र कतारले कुटनीतिक नोट आदानप्रदान नगरेका कारण यो सम्झौता लागू भएको छैन । सम्झौताको आवश्यकता भए नेपाल र कतारले कुटनीतिक नोट आदानप्रदान गरेर कार्यान्वयनमा लैजान सक्छन् ।

सम्झौताको पुर्ण पाठ

धारा १
परिभाषाहरु
यस सम्झौताको प्रयोजनका लागिः
(क) “कम्पनी” भन्नाले देहाय बमोजिम सम्झनु पर्दछः

(१) नेपालको हकमाः नेपालमा प्रचलित कानून अन्तर्गत संस्थापित, गठित वा स्थापित संस्थान, फर्म र संस्थाहरु,
(२) भारतको हकमाः भारतको कुनै भागमा प्रचलित कानून अन्तर्गत संस्थापित, गठित वा स्थापित संस्थान, फर्म र संस्थाहरु।
(ख) “लगानी” भन्नाले एक संविदाकारी पक्षको लगानीकर्ताद्वारा अर्को संविदाकारी पक्षको कानून बमोजिम सो संविदाकारी पक्षको इलाकामा स्थापना भएका वा प्राप्त भएका हरेक प्रकारका जायजेथा एवं त्यस्तो लगानीका स्वरुपगत परिवर्तनहरु समेतलाई सम्झनु पर्दछ र सो शव्दले खासगरी देहायका कुराहरु समेतलाई जनाउँदछ : –

(१) चल र अचल सम्पत्ति एवं त्यससँग सम्बन्धित अन्य अधिकारहरु, जस्तै बन्धकी, लियन वा धितो,
(२) कम्पनीका शेयरहरु र स्टक एवं ऋणपत्र (डिवेन्चर)हरु तथा कुनै कम्पनीमा त्यस्तै स्वरुपका अन्य कुनै संलग्नता,
(३) मौद्रिक वा वित्तीय मूल्य भएको कुनै करारको परिपालनाको दावी;
(४) संविदाकारी पक्षको आ–आफ्ना कानून बमोजिमका बौद्धिक सम्पत्ति सम्बन्धी अधिकार;
(५) तेल एवं अन्य खनिजहरुको अन्वेषण एवं निस्सारण गर्न दिइने सहुलियतहरु लगायतका कानूनद्वारा वा करार अन्तर्गत प्रदत्त व्यावसायिक सहुलियतहरु;
(ग) “लगानीकर्ताहरु” भन्नाले एउटा संविदाकारी पक्षको इलाकामा कुनै लगानी गरेको अर्को संविदाकारी पक्षको नागरिक वा कम्पनी सम्झनु पर्दछ;
(घ) “नागरिकहरु” भन्नाले देहाय बमोजिम सम्झनु पर्दछः

(१) नेपालको हकमाः नेपालमा प्रचलित कानूनद्वारा नेपाली नागरिकका रुपमा आफ्नो हैसियत प्राप्त गरेका प्राकृतिक व्यक्तिहरु;
(२) भारतको हकमाः भारतमा प्रचलित कानूनद्वारा भारतीय नागरिकका रुपमा आफ्नो हैसियत प्राप्त गरेका प्राकृतिक व्यक्तिहरु;
(ङ) “प्रतिफल” भन्नाले कुनै लगानीबाट हासिल भएको मौद्रिक रकम, जस्तै नाफा, ब्याज, पूँजीगत लाभ, लाभांश, रोयल्टी र शुल्कहरु सम्झनु पर्दछ।
(च) “इलाका” भन्नाले देहाय बमोजिम सम्झनु पर्दछः

(क) भारतको हकमाः आफ्नो प्रादेशिक जलक्षेत्र सहितको गणतन्त्र भारतको इलाका एवं त्यसमाथिको हवाई क्षेत्र र भारतको प्रचलित कानून, १९८२ को सामुद्रिक कानून सम्बन्धी संयुक्त राष्ट्र संघीय महासन्धि र अन्तर्राष्ट्रिय कानून बमोजिम गणतन्त्र भारतको सार्वभौमसत्ता, सार्वभौमिक अधिकारहरु वा एकलौटी क्षेत्राधिकार भएको एकलौटी आर्थिक क्षेत्र (एक्सक्लुसिभ इकोनोमिक जोन) र महाद्धिपीय तख्ता (कन्टिनेनटल सेल्फ) समेटिएको अन्य सामुद्रिक क्षेत्र समेत।
(ख) नेपालको हकमाः नेपालको संविधान एवं अन्तर्राष्ट्रिय कानून बमोजिम नेपालको सार्वभौमसत्ता एवं क्षेत्राधिकार भित्र पर्ने इलाका।
धारा २
सम्झौताको क्षेत्र
यो सम्झौता प्रारम्भ हुनुभन्दा अगाडि वा पछाडि जहिलेसुकै गरिएको भए तापनि कुनै एक संविदाकारी पक्षका लगानीकर्ताहरुले अर्को संविदाकारी पक्षका इलाकामा पछिल्लो संविदाकारी पक्षका कानून एवं नियमहरु बमोजिम स्वीकृत गरिएको कुनै पनि लगानीका हकमा यो सम्झौता लागू हुनेछ। तर यो सम्झौता लागू हुनुभन्दा अगाडि
उत्पन्न भएको लगानीसँग सम्बन्धित कुनै पनि विवाद वा समाधान भैसकेको दावीका हकमा यो सम्झौता लागू हुनेछैन।

धारा ३
लगानी प्रबर्द्धन एवं संरक्षण
(१) प्रत्येक संविदाकारी पक्षले आफ्नो इलाकामा अर्को संविदाकारी पक्षको लगानीकर्ताका लगानीहरुलाई प्रोत्साहन दिने, सोका लागि अनुकूल अवस्था सिर्जना गर्ने र आफ्ना नीति, कानून र नियमहरु बमोजिम त्यस्ता लगानीहरु स्वीकार गर्नेछन्।
(२) प्रत्येक संविदाकारी पक्षका लगानीकर्ताका लगानी एवं प्रतिफलहरुलाई अर्को संविदाकारी पक्षको इलाकामा सधै उचित र समन्यायिक व्यवहार गरिनेछ।

धारा ४
राष्ट्रिय व्यवहार तथा अति–सौविध्यतापूर्ण–राष्ट्र व्यवहार
(१) प्रत्येक संविदाकारी पक्षले अर्को संविदाकारी पक्षका लगानीकर्ताको लगानीहरुलाई तिनका आफ्ना लगानीकर्ताका लगानीहरुलाई वा कुनै तेस्रो राष्ट्रका लगानीकर्ताको लगानीलाई प्रदान गरिएको व्यवहारभन्दा कम सौविध्यतापूर्ण नहुने गरी व्यवहार गर्नेछन्।
(२) त्यसका अतिरिक्त, प्रत्येक संविदाकारी पक्षले अर्को संविदाकारी पक्षका लगानीकर्ताहरुलाई तिनका लगानीहरुको प्रतिफलका हकमा समेत कुनै तेस्रो राष्ट्रका लगानीकर्ताहरुलाई प्रदान गरिएको भन्दा कम सौविध्यतापूर्ण नहुने गरी व्यवहार गर्नेछन्।
(३) देहायका कुराहरु अन्तर्गत व्यवस्था भएको कुनै पनि व्यवहार, अग्राधिकार वा विशेषाधिकारको फाइदा वा हित अर्को संविदाकारी पक्षका लगानीकर्ताहरुलाई दिने गरी विस्तार गर्न एउटा संविदाकारी पक्षलाई बाध्य बनाउने गरी उल्लिखित प्रकरण (१) र (२) का व्यवस्थाहरुलाई व्याख्या गरिने छैनः
(क) आफू पक्ष भएको वा हुनसक्ने कुनै विद्यमान वा भावी भन्सार संघहरु वा त्यस्तै किसिमका अन्तर्राष्ट्रिय सम्झौता; वा
(ख) सम्पूर्ण रुपमा वा मुख्य रुपमा कराधानसंग सम्बद्ध कुनै बिषय।

धारा ५
अधिग्रहण
(१) कुनै संविदाकारी पक्षका लगानीकर्ताका लगानीहरुलाई भेदभावरहित आधारमा उचित एवं समन्यायिक क्षतिपूर्ति दिई कानून बमोजिम सार्वजनिक प्रयोजनका लागि बाहेक अर्को संविदाकारी पक्षको इलाकामा राष्ट्रियकरण वा अधिग्रहण वा त्यस्तै प्रभाव भएको अन्य कुनै कारवाही (यसपछि समग्रमा “अधिग्रहण” भनिएको गरिने छैन।
(२) यो बुझिएको छ किः

(क) हकको औपचारिक हस्तान्तरण वा सोझै जफत नगरी प्रत्यक्ष अधिग्रहण सरहको प्रभाव भएको संविदाकारी पक्षवाट गरिएको गरेको कुनै कारवाही वा कारवाहीको श्रृङ्खलाबाट अप्रत्यक्ष अधिग्रहण उत्पन्न हुन्छ,
(ख) कुनै संविदाकारी पक्षको कुनै कारवाही वा कारवाहीको श्रृङ्खलाले अप्रत्यक्ष अधिग्रहण सिर्जना गर्दछ वा गर्दैन भनी निर्धारण गर्दा, अन्य कुराहरुका अतिरिक्त, देहायका कुराहरुलाई समेत विचार गरी प्रत्येक विषयको छुट्टाछुट्टै तथ्यमा आधारित जाँचबुझ आवश्यक पर्नेछ।
(१) उक्त कारवाही वा कारवाहीको श्रृङ्खलाको आर्थिक असर,
तर कुनै कारवाही वा कारवाहीको श्रृङ्खलाले कुनै लगानीको आर्थिक मूल्यमा प्रतिकूल
प्रभाव पारेको छ भन्ने तथ्य मात्रैले अप्रत्यक्ष अधिग्रहण भएको छ भन्ने अर्थ लाग्दैन।
(२) कुनै पक्षको कुनै लगानीकर्ता वा कुनै कम्पनीका हकमा गरेको उक्त कारवाही क्षेत्र वा
सो को प्रयोगमा विभेदकारी रहेको हद,
(३) कारवाही वा कारवाहीको श्रृङ्खलाले लगानीसँग सम्बन्धित विशिष्ट, मनासिव लगानी–
समर्थित अपेक्षामा गरेको हस्तक्षेपको हद,
(४) सार्वजनिक हितको उद्देश्यका लागि भएको वा नभएको तथा अधिग्रहण गर्ने मनसाय र
त्यस्तो कारवाहीका बीच मनासिव माफिकको अन्तर–सम्बन्ध भए वा नभएको जे
भएतापनि त्यस्ता कारवाही वा कारवाहीको श्रृङ्खलाको चरित्र र अभिप्राय।
(ग) अपवादजनक परिस्थितिमा बाहेक ती उद्देश्यहरु हाँसिल गर्न असल नियतले तय गरी लागू गरिएको भनी मनासिव किसिमले मान्न नसकिने गरी अत्यन्त कडा भएका उपायहरु बाहेकस्वास्थ्य, सुरक्षा र वातावरण संरक्षण लगायतका वैध जनकल्याणकारी उद्देश्य संरक्षण गर्ने अभिप्रायले तय गरी लागू गरिएका कुनै संविदाकारी पक्षवाट अपनाईएका विभेदरहित नियमनकारी उपायहरुवाट अधिग्रहण वा राष्ट्रियकरण सिर्जना हुदैन।
(घ) कुनै संविदाकारी पक्षका न्यायिक निकायहरुका स्वास्थ्य, सुरक्षा र वातावरणीय सरोकारहरुलाई सम्बोधन गर्न बनाइएका लगायतका सार्वजनिक हितका लागि निर्मित, प्रयुक्त वा जारी भएका कारवाही र निर्णयलाई अधिग्रहण वा राष्ट्रिकरण गरेको मानिने छैन।
(३) अधिग्रहण गरिएको लगानीको क्षतिपूर्ति अधिग्रहण भएको वा आसन्न अधिग्रहण सार्वजनिक जानकारीमा आएको मितिमध्ये जुन पहिले हुन्छ सोको तत्काल अगाडिको वास्तविक मूल्य बराबर हुनेछ, सो क्षतिपूर्तिमा अधिग्रहणको मितिदेखि भुक्तानीको मितिसम्मको उचित एवं समन्यायिक दरको व्याज समेत समाविष्ट हुनेछ, र क्षतिपूर्तिलाई अुनचित विलम्ब बिना प्रभावकारी रुपमा असूलयोग्य र स्वतन्त्रतापूर्वक हस्तान्तरणयोग्य बनाइनेछ।

(४) प्रभावित लगानीकर्तालाई आफ्ना लगानीको अधिग्रहण र मूल्याङ्कन यस धारामा स्थापित सिद्धान्तहरु अनुसार भएको छ, छैन भन्ने निर्धारण गर्ने प्रयोजनकालागि त्यस्तो अधिग्रहण गर्ने संविदाकारी पक्षको कुनै न्यायिक वा अन्य स्वतन्त्र अधिकारीद्वारा आफ्नो विषयको शीघ्र पुनरावलोकन गराउन पाउने अधिकार हुनेछ।
(५) कुनै संविदाकारी पक्षले आफ्नो प्रचलित कानून बमोजिम आफ्नो इलाकामा गठन भएको तथा अर्को संविदाकारी पक्षका लगानीकर्ताहरु सहभागी भएको कुनै कम्पनीको जायजेथा अधिग्रहण गर्दा त्यस्ता लगानीकर्ताहरुलाई उचित एवं समन्यायिक क्षतिपूर्तिको प्रत्याभूति हुने गरी यस धाराका व्यवस्थाहरु लागू भएको सुनिश्चित गर्नेछ।

धारा ६
नोक्सानी वापतको क्षतिपूर्ति
कुनै संविदाकारी पक्षको इलाकामा युद्ध वा अन्य सशस्त्र द्वन्द, राष्ट्रिय संकटकालीन अवस्था वा राष्ट्र विप्लव वा दंगाका कारणले त्यस्तो संविदाकारी पक्षको इलाकामा लगानी भएको कुनै संविदाकारी पक्षको लगानीकर्ताले नोक्सानी व्यहोर्नु परेमा त्यस्ता लगानीकर्तालाई निजको पुनः प्रतिस्थापन, हर्जाना, क्षतिपूर्ति वा अन्य समाधानका
सम्बन्धमा सो संविदाकारी पक्षले सो संविदाकारी पक्षका आफ्ना लगानीकर्ता वा अन्य कुनै तेस्रो राष्ट्रको लगानीकर्तालाई प्रदान गरिएकोभन्दा कम सौविध्यतापूर्ण नहुने गरी व्यवहार गर्नेछ। यसवाट प्राप्त हुने भुक्तानी स्वतन्त्रतापूर्वक हस्तान्तरणयोग्य हुनेछ।

धारा ७
लगानी र प्रतिफलको स्वदेश फिर्ता
(१) प्रत्येक संविदाकारी पक्षले आफ्नो इलाका भित्रको कुनै लगानीसंग सम्बद्ध अर्को संविदाकारी पक्षको कुनै लगानीकर्ताका सवै रकमहरु अनुचित बिलम्ब नगरी भेदभावरहित तवरले स्वतन्त्रतापूर्वक हस्तान्तरण गर्न आफ्ना कानून अनुसार अनुमति दिनेछ। त्यस्ता रकममा देहायका रकमहरु समावेश हुन सक्नेछन् :

(१) लगानीहरु कायम राख्न र बृद्धि गर्न उपयोग भएका पूँजी र अतिरिक्त पूँजीगत रकम;
(२) आफ्नो शेयरको अनुपातको लाभांश र व्याज लगायतका खुद मुनाफा;
(३) लगानीसंग सम्बद्ध ऋण सम्झौता बमोजिमको कुनै ऋणको ब्याज लगायतका पुनः भुक्तानीहरु;
(४) लगानीसंग सम्बद्ध रोयल्टीहरु र सेवा शुल्कहरुको भुक्तानी;
(५) तिनीहरुका शेयरको बिक्रीबाट प्राप्त आम्दानी;
(६) लगानीकर्ताहरुले बिक्री वा आंशिक बिक्री वा खारेजी (लिक्विडेशन) बाट प्राप्त गरेका आम्दानी;
(७) अर्को संविदाकारी पक्षको इलाकामा रहेको लगानीको सिलसिलामा काम गर्ने कुनै संविदाकारी पक्षका नागरिकका आर्जनहरु;
(२) यस धाराको प्रकरण (१) को कुनै पनि कुराले यस सम्झौताको धारा ६ अन्तर्गतको कुनै क्षतिपूर्तिको हस्तान्तरणलाई असर पार्ने छैन।
(३) संविदाकारी पक्षहरुले अन्यथा मन्जूर गरेमा बाहेक मूल लगानीको मुद्रामा वा संविदाकारी पक्ष र लगानीकर्ता बीच पारस्परिक सहमति भएको अन्य कुनै परिवर्त्य मुद्रामा यस धाराको प्रकरण (१) अनुसारको मुद्रा हस्तान्तरण गर्न अनुमति दिइनेछ। हस्तान्तरण हुदाँका मितिमा बजारमा प्रचलित विनिमय दरमा त्यस्तो हस्तान्तरण गरिनेछ।

धारा ८
प्रत्याशन (सब्रोगेशन)
कुनै एक संविदाकारी पक्ष वा यसको तोकिएको निकायले अर्को संविदाकारी पक्षको इलाकामा आफ्ना कुनै पनि लगानीकर्ताको लगानीसंग सम्बन्धित गैर–ब्यापारिक जोखिम विरुद्ध कुनै हर्जाना (इन्डेम्निटी) को प्रत्याभूति (ग्यारेन्टी) गरेको र त्यस्ता लगानीकर्तालाई यस सम्झौता अन्तर्गतका तिनका दावीहरुको सन्दर्भमा कुनै भुक्तानी गरेको भएमा सो संविदाकारी पक्ष वा त्यसको तोकिएको निकायलाई प्रत्याशन (सब्रोगेशन) को कारणबाट त्यस्ता लगानीकर्ताका अधिकारको प्रयोग गर्ने र दावी गर्ने हक प्राप्त हुन्छ भनी अर्को संविदाकारी पक्ष मन्जूर गर्दछ।

प्रत्याशन गरिएका अधिकारहरु वा दावीहरु त्यस्ता लगानीकर्ताको मूल (ओरिजिनल) अधिकार वा दावी भन्दा बढी हुने छैनन्।

धारा ९
लगानीकर्ता र संविदाकारी पक्ष बीचका विवादको समाधान
(१) कुनै संविदाकारी पक्षको लगानीकर्ता र अर्को संविदाकारी पक्षका बीच यस सम्झौता अन्तर्गत सो लगानीकर्ताले गरेको कुनै लगानीसंग सम्बन्धित विवाद सम्भव भएसम्म सो विवादका पक्षहरु बीचको वार्ताद्वारा मैत्रीपूर्ण रुपमा समाधान गरिनेछ।
(२) छ महिना भित्र मैत्रीपूर्ण रुपमा समाधान नभएको कुनै पनि विवादलाई दुवै पक्षहरुले मन्जूर गरेमा देहाय बमोजिम पेश गर्न सकिनेछ :

(क) लगानीलाई स्वीकृत गर्ने संविदाकारी पक्षको कानून बमोजिम सो संविदाकारी पक्षको सक्षम न्यायिक निकाय, मध्यस्थ वा प्रशासकीय निकाय समक्ष विवाद समाधानका निम्ति; वा
(ख) अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार कानूनको लागि संयुक्त राष्ट्रसंघीय आयोगको मेलमिलाप सम्बन्धी नियमहरु अनुसार अन्तर्राष्ट्रिय मेलमिलापका निम्ति।
(३) यस धाराको प्रकरण (२) मा व्यवस्था भएको विवाद समाधान कार्यविधिमा पक्षहरु सहमत हुन नसकेमा वा कुनै विवादलाई मेलमिलापका लागि पेश गरिएको तर समाधान सम्झौता हुन नसकी अन्य तरिकाले मेलमिलाप कारवाही समाप्त गरिएको भएमा सो विवादलाई मध्यस्थताको लागि पेश गर्न सकिनेछ।

मध्यस्थता सम्बन्धी कार्यविधि देहाय बमोजिम हुनेछः
(१) लगानीकर्ताको संविदाकारी पक्ष र अर्को संविदाकारी पक्ष दुबै राष्ट्रहरु र अर्को राष्ट्रका
नागरिकहरु बीचको लगानी सम्बन्धी विवादहरुको समाधान सम्बन्धी महासन्धि, १९६५ को पक्ष छन् र लगानी सम्बन्धी विवादहरुको समाधानको अन्तर्राष्ट्रिय केन्द्रमा सो विवाद पेश गर्न विवादका दुबै पक्षहरुले लिखित रुपमा सहमति गरेमा त्यस्तो विवाद सो केन्द्रमा पेश गरिनेछ; वा
(२) विवादका दुवै पक्षहरुले मन्जूर गरेमा मेलमिलाप, मध्यस्थता एवं तथ्य–निरोपण कारवाहीहरुको प्रशासनको लागि अतिरिक्त सुविधा समक्ष;
(३) देहायका फेरवदलका अधीनमा रही अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार कानूनको लागि संयुक्त राष्ट्र संघीय आयोगको मध्यस्थता नियमावली, १९७६ अनुसार विवादको कुनै एक पक्षद्वारा कुनै अस्थायी मध्यस्थ न्यायाधिकरण समक्षः

(क) नियमावलीको धारा ७ अन्तर्गत नियुक्त गर्ने अधिकारी कुनै पनि संविदाकारी पक्षको
नागरिक नभएको अन्तर्राष्ट्रिय न्यायालयको अध्यक्ष, उपाध्यक्ष वा त्यसपछिको वरिष्ठ
न्यायाधीश हुनेछ। तेस्रो मध्यस्थकर्ता कुनै पनि संविदाकारी पक्षको नागरिक हुने छैन।
(ख) पक्षहरुले आ–आफ्ना मध्यस्थकर्ताहरुको नियुक्ति दुई महीनाभित्र गर्नेछन्।
(ग) यस सम्झौताका व्यवस्थाहरु अनुसार मध्यस्थ निर्णय गरिनेछ र विवादका पक्षहरुलाई सो निर्णय बन्धनकारी हुनेछ; र
(घ) मध्यस्थ न्यायाधिकरणले कुनै पक्षको अनुरोधमा आफ्नो निर्णयको आधार उल्लेख गर्नेछ र कारणहरु खुलाउनेछ।
धारा १०
संविदाकारी पक्षहरु बीचका विवादहरु
(१) यस सम्झौताको व्याख्या वा कार्यान्वयनसंग सम्बन्धित संविदाकारी पक्षहरु बीचका विवादहरुको समाधान सम्भव भएसम्म वार्ताद्वारा समाधान गरिनेछ।
(२) संविदाकारी पक्षहरु वीचको विवाद सो विवाद उत्पन्न भएको मितिले छ महिनाभित्र त्यसरी समाधान गर्न नसकिएमा त्यस्तो विवादलाई कुनै एक संविदाकारी पक्षको अनुरोधमा कुनै मध्यस्थ न्यायाधिकरण समक्ष पेश गरिनेछ।
(३) प्रत्येक विवादको समाधानका लागि त्यस्तो मध्यस्थ न्यायाधिकरणलाई देहाय अनुसार गठन गरिनेछ।
मध्यस्थताको लागि अनुरोध प्राप्त भएको दुई महीनाभित्र प्रत्येक संविदाकारी पक्षले न्यायाधिकरणको एक/एक सदस्य नियुक्त गर्नेछ। ती दुई सदस्यहरुले त्यसपछि तेस्रो राष्ट्रको एक नागरिक छनौट गर्नेछन् जसलाई दुवै संविदाकारी पक्षहरुको समर्थनमा न्यायाधिकरणको अध्यक्ष नियुक्ति गरिनेछ। दुई जना सदस्यहरुको नियुक्तिको मितिबाट दुई महिनाभित्र अध्यक्षको नियुक्ति गरिनेछ।
(४) यस धाराको प्रकरण (३) मा उल्लेख भएको अवधि भित्र आवश्यक नियुक्तिहरु नगरिएमा कुनै अर्को सम्झौताको अभावमा कुनै पनि संविदाकारी पक्षले अन्तर्राष्ट्रिय न्यायालयको अध्यक्षलाई आवश्यक नियुक्ति गर्न आमन्त्रण गर्न सक्नेछ। अध्यक्ष कुनै एक संविदाकारी पक्षको नागरिक भएमा वा अन्य कुनै कारणले गर्दा निजलाई उक्त कार्य सम्पादन गर्न बन्देज भएमा उपाध्यक्षलाई आवश्यक नियुक्ति गर्न आमन्त्रण गरिनेछ। उपाध्यक्ष पनि कुनै एक संविदाकारी पक्षको नागरिक भएमा वा अन्य कुनै कारणले
गर्दा निजलाई पनि उक्त कार्य सम्पादन गर्न बन्देज भएमा कुनै पनि संविदाकारी पक्षको नागरिक नभएको अन्तर्राष्ट्रिय न्यायालयको बरिष्ठतामा त्यसपछिको सदस्यलाई आवश्यक नियुक्ति गर्न आमन्त्रण गरिनेछ।
(५) मध्यस्थ न्यायाधिकरणले आफ्नो निर्णय बहुमतको आधारमा गर्नेछ। त्यस्तो निर्णय दुवै संविदाकारी पक्षहरुलाई बन्धनकारी हुनेछ। प्रत्येक संविदाकारी पक्षले न्यायाधिकरणको आफ्नो सदस्यको र मध्यस्थ कारवाहीमा आफ्नो प्रतिनिधित्वको खर्च व्यहोर्नेछ। अध्यक्षको खर्च र बांकी खर्चहरु संविदाकारी पक्षहरुद्वारा समान रुपमा व्यहोरिनेछ। तर न्यायाधिकरणले आफ्नो निर्णयमा दुई संविदाकारी पक्षहरु मध्ये कुनै एकले उच्च अनुपातमा खर्च व्यहोर्ने गरी निर्दिष्ट गर्न सक्नेछ र यस्तो निर्णय दुवै संविदाकारी पक्षहरुलाई बन्धनकारी हुनेछ। न्यायाधिकरणले आफ्ना कार्यविधिहरु आफै निर्धारण गर्नेछ।

धारा ११
कर्मचारीहरुको प्रवेश र बसाई
संविदाकारी पक्षले गैर–नागरिकहरुको प्रबेश र बसाइसंग सम्बन्धित आफ्ना प्रचलित कानूनको अधीनमा रही अर्को संविदाकारी पक्षका प्राकृतिक व्यक्तिहरु र अर्को संविदाकारी पक्षका कम्पनीहरुद्वारा काममा लगाइएका कर्मचारीहरुलाई लगानीसंग सम्बद्ध गतिविधिहरुमा संलग्न हुने उद्देश्यका लागि आफ्नो इलाकामा प्रबेश गर्न र
रहन अनुमति दिनेछ।

धारा १२
लागू हुने कानून
(१) यस सम्झौतामा अन्यथा व्यवस्था भएकोमा बाहेक, सबै लगानीहरुका हकमा त्यस्ता लगानीहरु गरिएका संविदाकारी पक्षको इलाकामा प्रचलित कानून लागू हुनेछ।
(२) यस धाराको प्रकरण (१) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि यस सम्झौताको कुनै पनि कुराले आतिथ्य प्रदान गर्ने संविदाकारी पक्षलाई आफ्नो कानून अनुसार भेदभावरहित तवरमा सामान्य र मुनासिब रुपमा लागू गरिएको आफ्नो अत्यावश्यक सुरक्षा हितको रक्षाका निम्ति वा अत्यन्त संकटकालीन परिस्थितिमा कुनै कारवाही गर्न रोक लगाउने छैन।

धारा १३
अन्य नियमहरुको प्रयोग
कुनै एक संविदाकारी पक्षको कानून एवं नियमका व्यवस्थाहरु वा प्रस्तुत सम्झौता बाहेक संविदाकारी पक्षहरु बीच अन्तर्राष्ट्रिय कानून अन्तर्गतका हाल विद्यमान रहेका वा यसपछि सिर्जना हुने दायित्वमा अर्को संविदाकारी पक्षका लगानीकर्ताको लगानीलाई यस सम्झौताद्वारा प्रदान गरिएकोभन्दा बढी सौबिध्यतापूर्ण व्यवहारको हक प्रदान गर्ने सामान्य वा खास नियमहरु समाविष्ट भएका रहेछन् भने त्यस्ता नियमहरु ती बढी सौविध्यतापूर्ण भएको हदसम्म यस सम्झौता उपर लागू हुनेछन्।

धारा १४
लाभहरुको इन्कारी
(१) कुनै गैर–पक्षका व्यक्तिहरुमा एउटा संविदाकारी पक्षका लगानीकर्ताको स्वामित्व वा नियन्त्रण रहेको र इन्कार गर्ने संविदाकारी पक्षलेः

(क) त्यस्तो गैर–पक्षसंग कुटनीतिक सम्बन्ध कायम नराखेको भएमा; वा
(ख) सो लगानीकर्तासँगको कारोवार निषेध गर्ने गरी त्यस्तो गैर–पक्षसँग सम्बन्धित उपायहरु ग्रहण गरेको वा कायम राखेको भएमा वा सो लगानीकर्तालाई वा सो को लगानीलाई यस सम्झौताका लाभहरु प्रदान गरिएमा त्यस्ता उपायहरुको उल्लंघन वा संकुचन हुन सक्ने भएमा अर्को संविदाकारी पक्षले त्यस्तो संविदाकारी पक्षको सो लगानीकर्तालाई र सो लगानीकर्ताको लगानीलाई यस सम्झौताका लाभहरु दिन इन्कार गर्न सक्नेछ।
(२) एउटा संविदाकारी पक्षको कुनै प्रतिष्ठानको सो संविदाकारी पक्षको इलाकामा कुनै सारभूत व्यावसायिक गतिविधि छैन र उक्त प्रतिष्ठानमा कुनै गैर—पक्ष वा अर्को संविदाकारी पक्षका व्यक्तिहरुको स्वामित्व वा नियन्त्रण छ भने पछिल्लो संविदाकारी पक्षले पहिलो संविदाकारी पक्षको त्यस्तो प्रतिष्ठानको रुपमा रहेको लगानीकर्ता र त्यस्तो लगानीकर्ताका लगानीको हकमा यस सम्झौताका लाभहरु दिन इन्कार गर्न सक्नेछ।
कुनै कम्पनीको सारभूत व्यावसायिक गतिविधि निर्धारण गनर्, अन्य कुराका अतिरिक्त रकमको लगानी, व्यवस्थापन, स्वामित्व, हक, आर्थिक विवरण उत्पादन, रोजगारीको जानकारी तथा कुनै खास समयमा उत्पादन गरिएका वस्तुहरुको सूची जस्ता कुराहरुलाई पनि विचार गर्न सकिन्छ।

धारा १५
लागू हुने
यो सम्झौता लागू हुनको निम्ति संविदाकारी पक्षका कानूनी शर्तहरु पूरा भएको सुनिश्चित गर्दै कुटनीतिक सूचनाहरु आदान प्रदान भएको मितिदेखि यो सम्झौता लागू हुनेछ।

धारा १६
अवधि, अन्त्य र संशोधन
(१) यो सम्झौता दश वर्षको अवधिसम्म बहाल रहनेछ र त्यसपछि कुनै एक संविदाकारी पक्षले यो सम्झौता अन्त्य गर्ने आफ्नो मनसायको लिखित सूचना अर्को संविदाकारी पक्षलाई नदिएसम्म यसको अवधि स्वतः विस्तार भएको मानिनेछ। त्यस्तो लिखित सूचना प्राप्त भएको मितिले एक वर्षमा यो सम्झौता अन्त्य हुनेछ।
(२) यस धाराको प्रकरण (१) बमोजिम यो सम्झौता अन्त्य भएको भए तापनि यो सम्झौता अन्त्य भएको मितिभन्दा अघि गरिएका वा आर्जित लगानीहरुका हकमा यो सम्झौताको बहाली यो सम्झौता अन्त्य भएको मितिबाट दश वर्षसम्मको अर्को अवधिसम्म निरन्तर रहनेछ।
(३) यस सम्झौतालाई पक्षहरुको आपसी सहमतिद्वारा कुटनीतिक पत्रहरुको आदान प्रदान मार्फत् संशोधन गर्न सकिनेछ।

यस कुराको प्रमाणस्वरुप, आ–आफ्ना सम्बन्धित सरकारहरुबाट विधिवत अख्तियारी प्राप्त गरेका देहायका हस्ताक्षरकर्ताहरुले यस सम्झौतामा हस्ताक्षर गरेका छन्।
आज मिति २०६८ साल कार्तिक ४ गते (तदनुसार सन् २०११ अक्टोबर २१ तारीख) शुक्रबारका दिन नेपाली, हिन्दी र अंग्रेजी भाषामा दुई/दुई मूल प्रतिहरुमा सबै प्रति समान रुपले प्रामाणिक हुने गरी सम्झौता सम्पन्न भयो। व्याख्यामा कुनै मतभिन्नता भएको अबस्थामा अंग्रेजी भाषाको प्रति मान्य हुनेछ।

नेपाल सरकारका तर्फबाट,
अनिल कुमार झा
उद्योग मन्त्री

भारत सरकारका तर्फबाट
प्रणव मुखर्जी
अर्थ मन्त्री
पानी फोटो डटकमको वेभसाइटवाट साभार http://www.nepalupclose.com/388559-FullNews-Nepal.aspx

लेन्सको नजरमा एक दिन भेडेटार ।

Mademba's Blog — Mon, 17 Oct 2011 10:01:55 +0000

बादलले छपक्कै छोपेपछि चिहाएर हेदै छ भेडेटार ।

अनी त्यो स्वर्गको टुक्रा भेडेटारमा उड्न मन लाग्छ ।

घरी घरी पानि परेर स्वागत गर्छ भेडेटारले ।

पानि परेपछिको सुन्दरता त झन कति राम्रो यसको वयान गर्न पनि शब्द छैन ।

कति सफा छ भेडेटार ।

पैदल हिडदाको मजा त झन के भनौ र ।

भेडेटारको त्यो सुन्दरता आफुसगै कैद गर्न कयौ पर्यटकहरु फोटो खिच्न पाउदा आनन्द महसुस गर्छन ।

हामी पनि के कम फोटो खिच्न ।

सवैले पालै पालो फोटो खिच्यौ ।

भुकम्पको कम्पनले टावर चाही चर्केको रहेछ ।

खाजा पनि मिठो मिठो पाइन्छ ।

एफ एम टेलीभिजन र मोवाइलका टावर राख्न होडवाजी छ यहा ।

स्थानीयले साथ दिएमा सिम्रीक एयरले फन्ट उडान पनि शुरु गदैछ ।